LIVE UPDATES
Bota

Nga fermer kikiriku në president të SHBA-ve, kush ishte Jimmy Carter?

Carter jetoi më gjatë se çdo president tjetër pas përfundimit të mandatit të tij. Në dekadat që pasuan ai zhvilloi një reputacion më të mirë si një ish-president se sa ishte si president, ​​diçka që edhe ai vetë e pranoi.

30 Dhjetor 2024, 08:00 Nga N.F
Nga fermer kikiriku në president të SHBA-ve, kush ishte Jimmy Carter?
Jimmy Carter

SHBA- Ditë zie kombëtare është shpallur data 9 janar 2025 në SHBA. Kjo datë është shpallur ditë zie kombëtare për të nderuar ish-presidentin demokrat, Jimmy Carter i cili vdiq dje, 29 dhjetor në moshën 100-vjeçare. Presidenti aktual, Joe Biden bëri thirrje që populli amerikan të mblidhet më datë 9 janar për të bërë homazhe në ndër të Cartër.

“I bëj thirrje popullit amerikan që të mblidhet atë ditë në vendet e tyre të adhurimit dhe të bëjë homazhe në kujtimin e (ish-presidentit) James Earl Carter Jr. Ftoj çdo person në botë që ndan pikëllimin tonë të bashkohet me ne në ceremonitë që do të mbahen," tha Biden.


Kush ishte Jimmy Carter?

Jimmy Carter, fermeri i kikirikut nga Gjeorgjia, si president i SHBA-së luftoi për të rivendosur ekonominë dhe u përball me krizën e pengjeve në Iran, por gjithashtu ndërmjetësoi marrëveshjet e paqes të Camp David midis Egjiptit dhe Izraelit.

Carter u nderua me Çmimin Nobel për Paqen për punën e tij humanitare. Politikani demokrat u zgjodh presidenti i 39-të i Shteteve të Bashkuara duke mundur, në zgjedhjet e vitit 1976, kandidatin republikan Gerald Ford. Por ai qëndroi në presidencë vetëm për një mandat (1977-1981) pasi pësoi një humbje të rëndë në zgjedhjet e ardhshme ndaj ish-aktori dhe guvernatorit republikan të Kalifornisë, Ronald Reagan.

Carter jetoi më gjatë se çdo president tjetër pas përfundimit të mandatit të tij. Në dekadat që pasuan ai zhvilloi një reputacion më të mirë si një ish-president se sa ishte si president, ​​diçka që edhe ai vetë e pranoi.

Pika kryesore e mandatit të tij të vetëm ishte nënshkrimi, në 1978, i marrëveshjeve të paqes midis Izraelit dhe Egjiptit, të cilat sollën njëfarë stabiliteti në Lindjen e Mesme. Por në të njëjtën kohë ai u shënua nga recesioni i ekonomisë, popullariteti i tij i ulët dhe kriza e pengjeve që zgjati 444 ditët e tij të fundit në Shtëpinë e Bardhë.

Vitet e fundit, Carter është përballur me shumë probleme shëndetësore, duke përfshirë melanomën që i ka dhënë metastaza në mëlçi dhe tru. Në shkurt 2023 ai vendosi të ndërpresë trajtimet dhe të marrë vetëm kujdes paliativ. Gruaja e tij, Rosalyn, vdiq në nëntor 2023, në moshën 96-vjeçare. Ai dukej i dobët kur mori pjesë në funeralin e saj në një karrige me rrota.

Kur Carter u largua nga Shtëpia e Bardhë, ai ishte shumë i papëlqyer nga amerikanët, megjithatë ai punoi fuqishëm për dekada për kauza humanitare. Në vitin 2002, atij iu dha Çmimi Nobel për Paqe për përpjekjet e tij të palodhura për të gjetur zgjidhje paqësore për konfliktet ndërkombëtare, për të promovuar demokracinë dhe të drejtat e njeriut dhe për të nxitur zhvillimin ekonomik dhe social.

Carter, duke qenë guvernatori i Gjeorgjisë, ishte i dobëti kur ai kandidoi për presidencën, në një kohë kur Amerika ishte ende e tronditur nga skandali ëatergate dhe dorëheqja e presidentit republikan Richard Nixon.

“Unë jam Jimmy Carter dhe po kandidoj për president. Nuk do t'ju gënjej kurrë”, u premtoi ai votuesve me një buzëqeshje të madhe.

Kur u pyet për të vlerësuar presidencën e tij në një dokumentar të vitit 1991, ai tha: “Dështimi më i madh që patëm ishte politika. Unë kurrë nuk kam qenë në gjendje të bind popullin amerikan se kam qenë një udhëheqës i fortë.

Pavarësisht vështirësive të tij gjatë mandatit të tij, Carter ishte i pamposhtur si ish-president. Ai fitoi njohjen në mbarë botën si një mbrojtës i palodhur i të drejtave të njeriut, si zëri i të padrejtëve, si lider në luftën kundër urisë dhe varfërisë – duke fituar kështu respektin që i mungonte në Shtëpinë e Bardhë. Ai luftoi për të drejtat e njeriut dhe zgjidhjen e krizave në mbarë botën, nga Etiopia dhe Eritrea në Bosnje dhe Haiti. Qendra Carter në Atlanta po dërgonte ekipe ndërkombëtare vëzhguesish në zgjedhje kudo.

Që nga vitet e adoleshencës, Karteri ka qenë mësues i seminarit baptist dhe ka qenë i hapur për besimin e tij fetar dhe ka sjellë një ndjenjë të fortë etike në presidencë. Lindja e Mesme ishte në qendër të politikës së tij të jashtme. Marrëveshja e paqes e vitit 1979, e bazuar në Marrëveshjet e Camp David, i dha fund gjendjes së luftës midis Egjiptit dhe Izraelit. Carter dërgoi presidentin e atëhershëm egjiptian Anëar Sadat dhe kryeministrin izraelit Menachem Begin në Camp David, rezidenca verore presidenciale, për bisedime.

Më vonë, kur filloi të dukej se marrëveshjet po prisheshin, ai e shpëtoi ditën duke shkuar vetë në Kajro dhe Jerusalem. Me marrëveshjen, Izraeli u tërhoq nga Gadishulli i Sinait dhe të dy vendet vendosën marrëdhënie diplomatike. Dy udhëheqësit e tyre u nderuan me Çmimin Nobel për Paqen në 1978.

Megjithatë, deri në vitin 1980, çështjet dominuese ishin ekonomike: inflacioni dyshifror, normat e interesit mbi 20%, çmimi gjithnjë në rritje i gazit. Në të njëjtën kohë, kriza e pengjeve në Iran ishte e turpshme për Amerikën. Këto probleme dëmtuan presidencën e Carter dhe minuan shanset e tij për një mandat të dytë.

jimmy carter shba

Sondazh

Poll

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje