LIVE UPDATES
Bota

Kufizimet e reja për veshjen “synojnë kontrollin” ndaj grave në Çeçeni

Ministria e Kulturës e Çeçenisë tha se dizajnerëve të veshjeve u ndalohet tashmë të përdorin stile të caktuara që “bien ndesh me zakonet tradicionale dhe vlerat kulturore”.

25 Nëntor 2025, 16:53 Nga E.d
Kufizimet e reja për veshjen “synojnë kontrollin” ndaj
Foto Ilustruese

Çeçenia e ka bërë një ligj të ri për modën e grave, i cili i ndalon veshjet tradicionale që përmbajnë elementë mashkullorë. Edhe pse nuk është hera e parë që autoritetet e republikës ruse vendosin kufizime ndaj veshjes së grave, vëzhguesit thonë se arsyetimi për ligjin më të ri lidhet me kontrollin, e jo traditën, siç pretendohet. Ministria e Kulturës e Çeçenisë tha se dizajnerëve të veshjeve u ndalohet tashmë të përdorin stile të caktuara që “bien ndesh me zakonet tradicionale dhe vlerat kulturore”.

Më saktësisht, autoritetet përmendën gazyrët - rreshta xhepash për plumba të qepur në radhë në lartësinë e gjoksit - mbi veshjen tradicionale çerkeska. Çerkeska është një pallto leshi me qafë të lartë që është pjesë e veshjes tradicionale mashkullore të popujve të Kaukazit.

Pse u veçuan gazyrët?

“Luftëtarët i përdornin ato për t’i ruajtur ngarkesat e barutit”, shpjegoi Ministria. “Me kalimin e kohës, ato u shndërruan në simbol trimërie, nderi dhe fryme mbrojtëse”. “Përdorimi i këtyre elementeve në veshjet e grave shihet si një cenim i simbolikës mashkullore dhe shkelje e traditave shekullore”, përfundoi ajo. Ky është kufizimi i dytë ndaj veshjes së grave nga autoritetet çeçene në më pak se një muaj. Në fund të tetorit, grave iu ndalua të dilnin jashtë pa shami në kokë. Një grua që kapen pa shami në kokë do t’iu nënshtrohet “bisedave sqaruese”, sipas Amir Sugaipovit, një ndihmës i liderit autoritar të republikës, Ramzan Kadyrov. Niqabet, mbulesat myslimane për kokën që mbulojnë të gjitha pjesët përveç syve, janë gjithashtu të ndaluara.

Provë besnikërie për masat

Vëzhgues politikë, historianë dhe aktivistë për të drejtat e grave e kanë kritikuar arsyetimin zyrtar se këto kufizime pasqyrojnë kulturën çeçene. Grupi i krizave, Marem, që mbron të drejtat e grave në Kaukazin e Veriut, tha se nuk është “aspak i habitur” që “burrat nga Ministria e Kulturës vendosën të merren me modën e grave”.

“Ajo që do të donim të shihnim është nëpunës civilë që luftojnë për simbole të tjera të guximit dhe dinjitetit; si t’i japin fund femicidit dhe të heqin dorë nga dhuna ndaj grave”, tha Marem.

Politologu Ruslan Aisin e krahason këtë gjendje me atë të Koresë së Veriut, e cila gjithashtu rregullon çfarë veshin njerëzit, madje edhe se si i qethin flokët. Një regjim totalitar kërkon besnikëri të plotë ideologjike, “që të mos ketë devijime”, tha ai. E njëjta gjë po ndodh në Çeçeni, shton ai, dhe nuk ka të bëjë me traditat, por është më shumë një provë besnikërie për popullin.

“Gjithçka që shteti bën në emër të kulturës është gjithmonë shfaqje dhe gjithmonë synon kontrollin. Së pari, ka kulturë zyrtare, e pastaj kulturë popullore. Ato shpesh përplasen. Nëse shikon traditat çeçene, nuk ka diktator”, shpjegon ai.

Kodi i veshjes dhe politika e trashëgimisë

Kadyrov njihet prej kohësh për rehatimin e anëtarëve të familjes në pozita të fuqishme qeveritare. Ai gjithashtu synon ta shtrojë rrugën për trashëgimtarin e tij të ardhshëm. Isa Ibragimov, një i afërm i Kadyrovit, drejton Ministrinë e Kulturës, e cila shpalli kufizimet e reja. Vajza e Kadyrovit, Aishat Kadyrova, e mbajti këtë post nga viti 2021 deri në vitin 2023, para se të bëhej zëvendëskryeministre për Çështjet Sociale. Kadyrova, 26-vjeçare, dha dorëheqjen në shkurt, duke thënë se puna ishte më e përshtatshme për një “burrë të fortë” dhe se ajo kishte ndër mend të përqendrohej në karrierën e biznesit.

Këto interesa biznesi përfshijnë ndërmarrjen e saj më të njohur, shtëpinë e modës Firdaws.

Sipas uebsajtit e saj, dizajnerët e Firdaws “punojnë në segmentin autentik të modës modeste” dhe prodhojnë veshje që janë “besnike ndaj stilit tradicional çeçen, motiveve vainakh dhe natyrës” për “burra dhe gra që parapëlqejnë stil elegant dhe mbeten besnikë ndaj kulturës së tyre”. Si Kadyrova ashtu edhe Firdaws janë nën sanksione nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara. Tani që nuk mund të bëjnë më biznes në vendet perëndimore, koleksionet e Firdaws janë bërë edhe më konservatore. Politologu Aisin thotë se Kadyrova mund të përfitojë nga kufizimet e reja në veshjen e grave çeçene.

“Brenda Çeçenisë, po zhvillohet një ndryshim pushteti nga Kadyrovi, nga një model monocentrik në një policentrik, drejt familjes. Kjo kërkon disa veprime, hapa ideologjikë dhe politikë. Në thelb, ata duhet të shpërndajnë pushtetin midis vajzës së tij, djalit, nipërve, dhëndrit dhe kështu me radhë”, tha Aisin.

“Aishat, për shembull, do ta mbikëqyrë këtë. Ajo do të ketë një lloj elementi të jashtëm dhe simbolik të pushtetit. Nuk mendoj se Kadyrov e formulon personalisht kështu, por kjo rrjedh logjikisht nga gjithçka që po bëjnë atje”, thotë ai.

“Ruajtja e rendit’ për Kremlinin

Svetlana Anokhina, themeluese e grupit Marem, tha se përdorimi i “traditave” si bazë për ndalime është një prirje e kahershme në Kaukazin e Veriut. “Burrat gjithmonë e kanë perceptuar çdo ‘shkelje të kufirit’ nga gratë si një cenim ndaj privilegjeve dhe ‘maskulinitetit’ të tyre”, tha ajo. Madje edhe fakti që Kadyrov urdhëron një ndalim të tillë bie ndesh me traditën çeçene, shpjegoi ajo.

“Sipas traditës, një i huaj nuk mund t’i japë urdhra një gruaje. Ai duhet t’i drejtohet asaj përmes burrave të familjes së saj. Por, duket se Kadyrovi e konsideron veten ‘babai i popullit’ dhe vepron në përputhje me këtë: Ai u lejon grave të ndëshkohen, të qortohen publikisht, t’u ndalohet veshja e disa rrobave dhe t’u vendosen kufizime për veshjen”, tha Anokhina.

Fatima Gazieva nga organizata Paqe për Gratë në Botë, me bazë në Belgjikë, tha se autoritetet çeçene po i përdorin këto kufizime jo vetëm për ta forcuar kontrollin brenda republikës, por edhe për të demonstruar besnikërinë dhe aftësinë e tyre për të “mbajtur rendin” para Kremlinit. “Po flasim për respektimin e dinjitetit të grave, i cili ka qenë gjithmonë pjesë e vlerave të mirëfillta e jo të politizuara çeçene”, tha ajo. “Me fjalë të tjera, nëse autoritetet me të vërtetë duan të ruajnë traditën, duhet t’i mbrojnë gratë, jo t’i kontrollojnë”./REL

Çeçeni kufizimet ministria e kulturës

Sondazh

Poll

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje