LIVE UPDATES
Bota

"Nazistët i kthyen të burgosurit në numër"/ 80 vite nga çlirimi i kampit Sachsenhausen, 6 të mbijetuar përkujtojnë viktimat që humbën jetën mes torturave dhe urisë

Më i moshuari është ukrainasi Mikola Urban, ai lindi në 1924 në Kharkiv. Ai merr pjesë për herë të parë në një ceremoni përkujtimore dhe vjen nga Zvicra, ku u strehua pas fillimit të sulmit rus në vendlindjen e tij.

22 Prill 2025, 12:34 Nga N.F
"Nazistët i kthyen të burgosurit në numër"/ 80
Foto

GJERMANI- Më 22 prill 1945 u çlirua kampi i përqendrimit Sachsenhausen, ku vdiqën dhjetëra mijëra të burgosur. Të burgosurit e fundit të mbijetuar tregojnë për ngjarjet. Kur çlirimtarët mbërritën në kampin e përqendrimit Sachsenhausen, gjetën rreth 3.000 të burgosur, infermierë dhe mjekë. Për rreth 300 të burgosur, çlirimi më 22 prill 1945 nga ushtarët polakë dhe sovjetikë erdhi tepër vonë - ata vdiqën pak më vonë si rezultat i trajtimit mizor të nazistëve.

Evakuimi i kampit të përqendrimit në veri të Berlinitkishte filluar një ditë më parë. Nazistët gjermanë dërguan më shumë se 30,000 të burgosur në të ashtuquajturat marshime vdekjeje - disa mijëra prej tyre nuk i mbijetuan torturës. Në total, të paktën 200,000 njerëz nga rreth 40 vende u arrestuan në Sachsenhausen dhe kampe të shumta midis viteve 1936 dhe 1945.

Deri në fund të Luftës së Dytë Botërore, dhjetëra mijëra të burgosur kishin vdekur - nga uria, sëmundjet, abuzimi, eksperimentet mjekësore dhe puna e detyruar. Vetëm në vjeshtën e vitit 1941, të paktën 10,000 robër lufte, mes tyre shumë hebrenj, u vranë në një objekt të ndërtuar posaçërisht për të ekzekutime ose u vranë me gaz.

Përkujtimet e fundit?

Gjashtë të mbijetuar, tre gra dhe tre burra, po marrin pjesë në përkujtimin e 80-vjetorit të çlirimit të kampit. Ata u deportuan në Sachsenhausen ose në një nga nënkampet e tij si fëmijë ose të rinj.

Pesë prej tyre vijnë nga Polonia. Më i moshuari është ukrainasi Mikola Urban, ai lindi në 1924 në Kharkiv. Ai merr pjesë për herë të parë në një ceremoni përkujtimore dhe vjen nga Zvicra, ku u strehua pas fillimit të sulmit rus në vendlindjen e tij.

Përkujtimii këtij viti në Sachsenhausen mund të jetë ndoshta edhe i fundit për Urban dhe dëshmitarë të tjerë të moshuar. Axel Drecoll, drejtor i Fondacionit Memorial të Brandenburgut, ka menduar për këtë për një kohë të gjatë. Shumica e të burgosurve të mbijetuar kanë vdekur.

"Ata ishin shpesh pranë nesh, si miq të babait dhe nënës. Fakti që këta njerëz janë larguar prej nesh është një kthesë shumë domethënëse për ne."

"Nazistët i kthyen të burgosurit në numër"

Për t'i prezantuar vizitorët me historinë e ish-kampeve të përqendrimit si Sachsenhausen ose kampi i grave në Ravensbrück, qendrat përkujtimore kanë përdorur artin dhe muzikën prej vitesh, si dhe seminare për të rinjtë. "Kjo është kaq e rëndësishme sepse kultura – së bashku me pedagogjinë klasike dhe formatet klasike të ekspozitës – mund të ndërtojë ura, të heqë barrierat dhe të arrijë tek njerëzit”, thotë Drecoll.

Katrin Grüber mund ta konfirmojë këtë. Mbesa e një tëburgosuringa Sachsenhausen është kryetare e shoqatës së miqve të qendrës përkujtimore dhe muzeut shoqërues. Kur këngët e shkruara nga të burgosurit këndohen në ngjarje zyrtare, kjo prek thellë pasardhësit e tyre.

"Nazistët i kthyen të burgosurit në numra, por ata ishin gjithmonë njerëz. Dhe këngët mund t'ju ndihmojnë të imagjinoni njerëzit që i kënduan", thotë Katrin Grüber. Gjyshi i saj Heinrich ishte një pastor dhe anëtar i Kishës së Rrëfimit, e cila kundërshtoi regjimin nazist. Për shkak të përfshirjes së tij, veçanërisht për njerëzit e besimit hebre, ai përfundoi në Sachsenhausen në vitin 1940, dhe më vonë në kampin Dachau.

Mbesa jetoi ende për të parë gjyshin e saj, i cili vdiq në vitin 1975. Duke folur për historinë e familjes, ajo lidh të shkuarën me të tashmen. Ai e di nga gjyshi i tij Heinrich se në kamp është solidarizuar me shokët e tij, por që ai vetë ka përjetuar solidaritet. "Ishte shumë pranë vdekjes, por e shpëtuan shokët e burgosur komunistë”, thotë mbesa e tij.

Kritika e debatit aktual mbi migracionin dhe refugjatët

Vlera e vendeve autentike si Sachsenhausen është shumë e madhe, sipas Katrin Grüber: "Ato përcjellin njohuri, vendosin fatet individuale në kontekst. Dhe u mundësojnë vizitorëve të preken emocionalisht nga vendi."

Në të njëjtën kohë, ai i referohet edhe zhvendosjes së përgjithshme politike djathtas në Gjermani. "Për mua, një mësim vjen nga historia: njerëzit nuk duhet të përjashtohen dhe të kthehen në viktima. Prandaj më dhemb diskutimi aktual për refugjatët".

Kohët e fundit, partnerët e ardhshëm të koalicionit, Unioni Kristiandemokrat (CDU/CSU) dhe Socialdemokratët (SPD), ranë dakord të shtrëngojnë në mënyrë drastike politikën e azilit. Dhe Alternativa për Gjermaninë (AfD) pjesërisht e krahut të djathtë ekstrem, ka nxitur urrejtje për banorët gjermanë me origjinë të huaj dhe njerëzit që ikin nga lufta dhe varfëria për vite me radhë.

Kujtimi i kampit special sovjetik

Pas çlirimit në prill 1945, ish-kampi Sachsenhausen u shndërrua në një kamp të veçantë nga Bashkimi Sovjetik, një nga vendet fitimtare në Luftën e Dytë Botërore. Regjimi kriminal nazist u pasua nga sundimi komunist i terrorit.

Deri në shpërbërjen e atij kampi special në vitin 1950, aty u mbajtën rreth 60.000 njerëz. Kryesisht nazistë, por edhe kundërshtarë të pushtetarëve të rinj dhe persona të arrestuar pa bazë ligjore. Rreth 12,000 prej tyre vdiqën nga uria dhe sëmundjet. Ai kapitull në historinë e kampit Sachsenhausen do të mbahet mend në fillim të shtatorit me përkujtime dhe ekspozita./ DW

kampi i sachsenhausen

Sondazh

Poll

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje

"Studentët të ndërrojnë qeverinë"/ I riu thirrje të forta nga protesta: Mos u largoni nga Shqipëria

Protestuesit nuk i tremb as shiu, thirrje të forta nga Kryeministria: Revolucion!

“I preve në besë banorët e Rrjollit dhe Thethit”/ Protestuesi thirrje Ramës: Malet i nxore në shitje

PAMJE PREKËSE/ Vogëlushja mes lotësh mesazh Ramës: Pelikanin kaçurrel do ta sjellim në Surrel

Qytetarët njëzëri para Kryeministrisë: Rama në burg, Berisha në Burg

Banorja e Rrjollit: Mos bini pre e provokimeve! Këtu do rrimë deri sa Rama të japë dorëheqjen

Protesta kundër projektit të Zvërnecit/ Protestesit mesazh Ivanka Trump: Mbaj duart larg Nartës

Tensionohet situata në protestë, policia nuk kursen qytetarët hedh ujë me piper me presion