LIVE UPDATES
Bota

Nga Gaza në Hënë/ Publikohet lista me 25 vendet e rrezikuara, pjesë edhe Shqipëria

Dhe ndoshta shtimi më befasues në listë është Hëna. Dikur një simbol i aspiratës njerëzore, tani sateliti përballet me rreziqe të mundshme nga aktivitetet e ardhshme njerëzore, veçanërisht nga udhëtimet komerciale hapësinore.

16 Janar 2025, 19:39 Nga B.Z
Nga Gaza në Hënë/ Publikohet lista me 25 vendet e rrezikuara,
Foto ilustruese

SHQIPËRI - Manastiret e Luginës së Drinos në vendin tonë janë pjesë e listës së 25 vendeve të rrezikuara të World Monuments Watch për vitin 2025. Në listën e vendeve të rrezikuara janë jo vetëm vendet në Tokë, por, për herë të parë, futet edhe një tjetër përtej saj, Hëna.

Që nga fillimi i saj në 1996, nisma jofitimprurëse ka vënë në pah 904 vende në 135 lokacione dhe madje edhe në Antarktidë, duke synuar të rrisë ndërgjegjësimin dhe financimin për të mbrojtur monumentet kulturore dhe historike nën kërcënim.

Dhe ndoshta shtimi më befasues në listë është Hëna. Dikur një simbol i aspiratës njerëzore, tani sateliti përballet me rreziqe të mundshme nga aktivitetet e ardhshme njerëzore, veçanërisht nga udhëtimet komerciale hapësinore.

“Megjithëse Hëna mund të duket se qëndron jashtë këtyre çështjeve, ajo përfaqëson një trashëgimi të përbashkët njerëzore nga prania e saj në narrativat kulturore deri te roli i saj në historinë e fundit dhe përballet me presione në rritje nga interesat private”, tha presidenti dhe CEO i WMF, Benedicte de Montlaur.

Bëhet e ditur se ky paralajmërim vjen pasi SpaceX lëshoi dy roverë privatë në Hënë më 15 janar, në të njëjtën ditë që WMW publikoi raportin e saj.

Programi Artemis i NASA-s synon gjithashtu të kthejë njerëzit në Hënë këtë dekadë, me plane për një bazë të përhershme hënore për të mbështetur misionet e Marsit.

Cilat vende të tjera janë në listën e të rrezikuarave?

Lista e këtij viti thekson një sërë sfidash me të cilat përballet trashëgimia globale, duke përfshirë konfliktin njerëzor, ndryshimet klimatike, urbanizimin e shpejtë dhe mbiturizmin.

Vendet në listë që bien nën kërcënimet e ndryshimeve klimatike përfshijnë Bregun Suahili të Afrikës, ku rritja e nivelit të detit dhe moti ekstrem rrezikojnë peizazhet shekullore duke përfshirë xhamitë dhe varret, si dhe 67 fanarë historikë përgjatë vijës bregdetare të Maine, të cilët përballen me rreziqe të ngjashme nga erozioni dhe intensifikimi i bregdetit.

Por, edhe fatkeqësitë natyrore kanë lënë gjurmë, shkruan Euronews.

Qyteti historik i Antakias në Turqi është shtuar në listë, pasi është dëmtuar rëndë nga tërmeti shkatërrues me magnitudë 7.8 në vitin 2023.

Lista përfshin gjithashtu disa vende të prekura nga lufta, si Shtëpia e Mësuesve në Kiev, Ukrainë.

Ndërtesa e madhe me kube, e cila strehon Muzeun Pedagogjik, pësoi dëmtime të mëdha kur një raketë ruse theu dritaret, dyert dhe kupolën ikonë prej xhami në vitin 2022.

“Është një nga mijëra objektet kulturore të Ukrainës që janë dëmtuar ose shkatërruar që nga fillimi i luftës me Rusinë në vitin 2022”, vëren WMF në faqen e saj të internetit.

Gaza është gjithashtu në listë, një rajon i shkatërruar nga konflikti.

Pas sulmit të Hamasit në Izraelin jugor më 7 tetor 2023 dhe reagimit të mëpasshëm ushtarak izraelit, trashëgimia kulturore e Gazës ka qenë nën kërcënim të jashtëzakonshëm.

Megjithatë, një marrëveshje armëpushimi midis Izraelit dhe Hamasit të shpallur më 15 janar shpreson për një pauzë në armiqësitë dhe lirimin e pengjeve.

“Siç e dimë të gjithë, Lindja e Mesme është një djep qytetërimi. Dhe në Gaza, ju keni shembuj të atyre komuniteteve të ndryshme dhe trashëgimisë së tyre që kanë jetuar atje”, tha De Montlaur.

Vende të tjera në listë përfshijnë skulpturat terrakote të Manastirit Alcobaça në Portugali, Kupolën historike të Sorbonës në Francë dhe Dhomat e Asamblesë në Belfast në Irlandën e Veriut.

Manastiret e Luginës së Drinos, Shqipëri

Qhapaq Nan, Sistemi rrugor i Andeve, Argjentinë, Bolivi, Kili, Kolumbi, Ekuador, Peru

Monumentet Budiste të Maijishan dhe Yungang, Kinë

Vende me trashëgimi bregdetare, Komore, Kenia, Mozambik, Tanzani

Peizazhi Historik i Minierave Serifos, Greqi

Sistemet Historike të Ujit Bhuj, Indi

Ndërtesat historike të lumit Musi, Indi

Manastiri Budist Erdene Zuu, Mongoli

Trashëgimia hebraike e Debdou, Marok

Pëlhura Urbane Historike e Gazës, Palestinë

Fushat bujqësore Waru Waru, Peru

Skulpturat terrakote të Manastirit Alcobaça, Portugali

Rezervuarët e ujit të Medinës së Tunisit, Tunizi

Qyteti Historik i Antakias, Turqi

Shtëpia e Mësuesve në Kiev, Ukrainë

Assembly Rooms, Belfast, Irlanda e Veriut

Fanarët Historikë të Maine, SHBA

Peizazhi kulturor Barotse, Zambi

gaze shqiperi

Sondazh

Poll
MË SHUMË

Filmi The Princess Diaries 3 nuk është anuluar, çfarë tha aktorja Anne Hathaway?

Filmi The Princess Diaries 3 nuk është anuluar, çfarë tha aktorja Anne Hathaway?

Fotoja e djalit të porsalindur të Zëvendëspresidentit J.D. Vance publikohet nga Donald Trump

Do mbështesim njëri-tjetrin si miq, deklarata e Jessie J për ndarjen nga Chanan Coleman

Të shtëna me armë zjarri në Elbasan, plagosen tre persona

Mbyllen fjalimet, nis marshimi në rrugët e kryeqyetit: Rama jepe dorëheqjen!

Aktivisti: Nuk jemi nazistë, por jemi shqiptarë të cilët po largohemi çdo ditë

Protestuesi: Kërkojmë largimin e një qeverie dhe një kryeministri të korruptuar

Aktivisti: Më datë 23 të gjithë para Parlamentit, t’u themi se nuk na përfaqësoni

Dita e 51-të e revoltës/ Protestuesit marshojnë nga sheshi “Skënderbej” drejt Kryeministrisë

“Kryeministri bridh, Taulanti vendos”/ Qytetari: Dalim në protestë për skandalet e qeverisë

Labinot Tahiri mban premtimin, do të ndajë 150 euro me djalin e të ndjerit Shpat Kasapi

Zjarr përgjatë autostradës Fier–Vlorë, vështirësohet qarkullimi i automjeteve

Pse Bebe Rexha u komentua gjerësisht për performancën e saj në Los Angeles për Kupën e Botës?

Yjet që dhuruan spektakël në finalen e kupës së botës

Përplasje mes Bardhit dhe Peleshit: Ky precedent nuk i vlen askujt, si mund ta bllokosh Kuvendin

"Më shiko në sy Sali"/ Çaushi- Berishës: Dezinformove për reformën dhe për shtëpinë time

Bie zjarr në zonën e Ujit të Ftohtë, flakët favorizohen nga era dhe temperaturat e larta

Tensione në Kuvend, deputetët e PD bllokojnë foltoren, ndërpritet seanca plenare

Rama: Protestat për mjedisin janë arritje e madhe për shoqërinë

"Dyfishohet mbështetja për fëmijët me aftësi të kufizuara"/ Rama: Shteti do të paguajë sigurimet

‘O shoku kryetar! Alooo!’ Peleshi përplaset me Korreshit: S’është festivali folklorik!

"Më shiko në sy Sali"/ Zegjineja- Berishës: Dezinformove për reformën dhe për shtëpinë time

Balla- Muçit: Vazhdoj të të quaj sorrë... flamingot e vërteta e braktisën llumin e kënetës

"Edi Rama spak you"/ Erald Kapri shpërthen në Kuvend: Nuk e shmangni dot thirrjen e protestuesve

Çështja Partizani/ Ish-presidenti Bamir Topi thirret si dëshmitar në SPAK

Berisha- Peleshit: Vasal i Ramës dhe armik i integrimit! Peleshi i heq fjalën: Mu drejto me etikë

Policia largon me forcë ish-luftëtarët e UÇK-së, Dritan Goxhaj dhe Meçan Zotaj

Gjyqi për ‘Partizanin’/ Berisha: Procesi është ngritur mbi një piramidë të shembur mashtrimi!

Protesta para Kuvendit/ Qytetarët zhvendosen në hyrjen kryesore, presin të mbërrijnë deputetët

Berisha denoncon: Presidenti do të dekorojë Irena Gjokën me titullin ‘heroinë e Partisë Socialiste’

Berisha jashtë SPAK: Kushtetuesja është zotuar për të mos shqyrtuar çështjen time

Berisha tregon mesazhin: Dumani është avokati i narkoshtetit, drejtësia vonon, por nuk harron

Në zbatim të masës “detyrim paraqitje”, Berisha paraqitet në SPAK

Tensione në Komisionin e Jashtëm! Debatet e forta mbi deklaratën e ministres serbe për Kosovën

Nesër protestë para Kuvendit! Paralajmëron protestuesi: Më 23 tubimi i madh

Protestuesi: Nuk ndalojmë deri në largimin e atij që është strukur në Kryeministri

Nis marshimi drejt Kryeministrisë, protestuesit bëjnë thirrje për dorëheqjen e kryeministrit

Dita e 50-të e protestës/ Nis grumbullimi në sheshin "Skëndërbej"

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Emigrantët bllokohen në pikën kufitare mes Kroacisë dhe Serbisë, kërkojnë informacion

Pesë turistë gjermanë mbetën të bllokuar në Karaburun, ekipet e shpëtimit bënë të mundur gjetjen

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Shiko video te tjera