LIVE UPDATES
Art&Argëtim

Mbrojtja e hebrenjve/ Shqipëria e “Besës” dhe e Kodit të nderit po humb të vetmin muze unik që ka në Berat

4 Mars 2019, 10:57 Nga DOSJA
Mbrojtja e hebrenjve/ Shqipëria e “Besës” dhe e Kodit

I vetmi muze i hebrenjve në Shqipëri, dëshmi e 5 dekadave histori dhe një mrekulli kombëtare që ekziston falë përkushtimit të Simon Vrushos, rrezikon në shembet.

Simon Vrusho u nda nga jeta duke lenë pas një dyqan të kthyer në muze, të cilin e financonte vetë.

AFP takoi një profesor në Berat i cili tha se duhet një shtëpi për kujtimet.

“Kujtimet duhet të ketë një shtëpi për ta. Ka pasur më shumë hebrenj në Shqipëri në fund të luftës se sa në fillim, thotë ai.

Nga disa qindra para konfliktit, sidomos në Berat, ka pasur më shumë se 2.000 në rrëzimin e Gjermanisë naziste.

Pasi duke qenë nën kujdestarinë e Italisë fashiste, Shqipëria u vendos nën kontrollin gjerman në vitin 1943, por autoritetet kanë refuzuar të japin listat e hebrenjve.

Në muret e muzeut panelet tregojnë historinë e hebrenjve që arritën në këtë qytet të vogël të Shqipërisë pasi u dëbuan nga Spanja. Në qendër të koleksionit janë dokumente dhe suvenire të dhuruara nga familjet muslimane dhe të krishtera shqiptare që i kanë mbrojtur gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Simon Vrusho e kishte financuar vetë muzeun e tij të vogël, me pensionin e tij prej 180 eurosh.

Nezir Ago një artist 40-vjeçar nga Berati tregon foton e gjyshit të tij që ka strehuar një familje hebre për 3 vite.

“Është gjyshi im”, thotë ai. Ky bukëpjekës ka mbrojtur një familje prej tre vetësh. “Ai nuk i njihte ata”, “nuk kishte asnjë detyrim për t’i strehuar ata”, thotë Nezir Ago.

Simon Vrusho kishte mbledhur dhjetëra prej këtyre fotografive. Vetëm në Berat, rreth 60 familje kanë mbrojtur hebrenjtë. Familjet “Të krishterë dhe muslimanë, të pasur dhe të varfër”, sipas fjalëve të tij në mur.

Në një listë janë 600 emrat e të mbijetuarve, shumë prej të cilëve erdhën nga qytete të tjera të Ballkanit, si Beogradi ose Prishtina, komunitetet e të cilëve ishin të dhjetësuara.

– Ligji i Besës –

Marilena Langu Dojaka, 77 vjeçe, jeton në Tiranë, ku ka lindur në vitin 1942, tre vjet pas ikjes së Çekosllovakisë nga nëna dhe vëllai i saj më i madh. Ata ishin fshehur në një familje të Matit, në veri të vendit.

“Kur nazistët e kontrolluan fshatin, na fshehën në male, në një bodrum, derisa rreziku u zhduk”, tha ajo duke treguar një pamje të anëtarëve të tjerë të familjes së saj, “të gjithë vdiqën në kampe”.

Ajo shpjegon se ajo mbeti e lidhur me familjen që i mbronte: “Ne ndanim gjithçka me ta: bukën, dhimbjen dhe gëzim”.

Si ta shpjegojmë këtë trimëri shqiptare? Shumë e quajnë “Besa”, ky kod nderi që vendos mbi të gjitha respektin e fjalës së dhënë dhe mbrojtjen e jetës.

Ky vend, ku bashkëjetojnë ortodoksët dhe katolikët, Sunni Hanafi dhe Sufi (Bektashi), gjithashtu ka një traditë të tolerancës fetare. Dëshmia për këtë është xhamia dhe kisha që hasin njëra-tjetrën në sheshin kryesor të Beratit.

Sot, në Shqipëri ka më pak se 100 hebrenj. Shumica prej tyre emigruan në Izrael në vitin 1991, pas rënies së regjimit komunist që i kishte bërë fetë ilegale.

Historia e tyre tani paraqitet nga autoritetet. Por dyqani i vogël i Simon Vrushos mbetet muzeu i vetëm që e tregon atë. Pak ditë para vdekjes së tij, ai i tha AFP-së se do të donte të kishte mjetet për të “dyfishuar madhësinë” dhe imagjinonte një muze në formën e “amfiteatrit”.

Sot, e veja e tij Angjelina është “shumë e shqetësuar për fatin e muzeut”. Qiraja e dyqanit paguhet vetëm deri në prill,” thotë ajo.

Burimi: Agence France Press

Përshtati në Shqip: F.G/ Dosja.al

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

kulture kulture hebrenjte ne shqiperi media franceze simon vrusho hebrenjte ne shqiperi media franceze simon vrusho


Sondazh

Poll
Art&Argëtim 4 Mars 2019, 06:13

Shenjat më me fat/ Horoskopi 4 mars 2019

Dashi Vetëm për shkak se dikush ka një ide tjetër, nuk do të thotë se është një ide më e mirë. Mendimi i pavarur gjithmonë duhet të inkurajohet. Mos u shqetëson...

Art&Argëtim 3 Mars 2019, 22:15

Ja çfarë e bën Getoarin të qeshë, Luana ia doli

Po të shikojmë profilin e rreperit kosovar do të gjejmë vetëm foto serioze. Getoari mban të njëjtin qëndrim pothuajse në të gjitha fotot e rrallë na bie ta shik...

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje