LIVE UPDATES
Aktualitet

STUDIMI i ‘Science’: Gjuha shqipe i ka shpëtuar ‘gërshetimit’ me gjuhë të vona dhe disa të tjera indoeuropiane

Sipas të dhënave të lashta të ADN-së, nga 727 individë të 11 mijë viteve të fundit, kultura Yamnaya nisi një zinxhir emigrimesh që lidhnin Europën kaukaziane me Kinën dhe me Indinë. Kjo kulturë e organizuar në sistem patriarkal, që kishte zbutur kalin dhe përdorte bronzin, bënte jetë kryesisht blegtorale dhe ndikoi në mënyrë të konsiderueshme edhe Ballkanin.

2 Shkurt 2023, 16:36 Nga k.m.
STUDIMI i ‘Science’: Gjuha shqipe i ka shpëtuar
Foto ilustruese

TIRANË- Gjuha shqipe i ka mbijetuar ‘ndikimit’ të gjuhëve të tjera. Këtë e zbulon "Science", një nga revistat shkencore më prestigjoze në botë, në një artikull me rezultate ADN për 700 eshtra antike që përfshinin edhe eshtra nga Shqipëria (nga Ballkani deri ne Kaukaz). Mijëra vjet më parë, në Epokën e Bronzit, pati një zhvendosje masive njerëzore, me identitet gjuhësor indoeuropian, nga veriu Kaukazit dhe Detit të Zi, drejt Europës.

Sipas të dhënave të lashta të ADN-së, nga 727 individë të 11 mijë viteve të fundit, kultura Yamnaya nisi një zinxhir emigrimesh që lidhnin Europën kaukaziane me Kinën dhe me Indinë. Kjo kulturë e organizuar në sistem patriarkal, që kishte zbutur kalin dhe përdorte bronzin, bënte jetë kryesisht blegtorale dhe ndikoi në mënyrë të konsiderueshme edhe Ballkanin.

Emigrantët shpejt u përzien me vendësit e mbijetuar në Ballkanë duke krijuar një “gërshetim” me prejardhje të ndryshme nga e cila dolën folësit e gjuhës shqipe, greke dhe armene. Por me gjithë ndryshimet e bëra, në studim shkruhet se Gjuha Shqipe është e vetmja gjuhë që i ka shpëtuar përhapjes së latinishtes dhe gjuhës sllave.

Projekti Rrënjët, që mirëmban databazën më të madhe shqiptare të linjave mashkullore dhe femërore, haplogrupi Y dhe mitrokondrial, bazuar në rezultatet e dala në popullatën e sotme shqipëtare, ka dhënë edhe disa informacione shtesë mbi historinë e trevave shqiptare:

Popullsia neolitike, që në gjuhën popullore quhet Pellazge, duhet të ketë pasur linjat tipike të bujqve të parë që vërehen edhe në vende të tjera, kryesisht haplogrupi G dhe degë specifike të haplogrupit J2a dhe E.

Ndërsa, ndër linjat e para që u përhapën në trojet e sotme gjatë Epokës së Bronzit, shfaqen disa degë te haplogrupit J2b-L283, që janë gjetur në eshtra antike në një hapësirë nga Kroacia e Sllovenia, deri në Mal të Zi, Malësi të Madhe dhe Kukës. Pra, del e qartë lidhja haplogrupit J2b-L283 me fiset ilire, përfshirë edhe degëzime të degës Z631, që sot është e përhapur edhe në Europën perëndimore e veriore.

Një tjetër haplogroup i Bronzit të hershëm dhe të mesëm është R1b-PF7563, haplogrup që ka një diversitet të lartë në popullatën e sotme shqiptare, por qe ka mbijetuar kryesisht në trevat e sotme shqiptare dhe më rrallë më gjerësisht në Ballkan. Eshtra të kësaj linje, u gjeten gjithashtu n Kukës në studimin e sipërpërmendur.

Edhe linja atërore R1b-CTS9219 u gjet në eshtra të Epokës së Bronzit të vonë ose të Hekurit të hershëm në Cinamak të Kukësit. Një ndër linjat pasardhëse të R1b-CTS9219, gjendet sot në dendësi shumë të lartë në shqiptarinë e të gjitha trevave. Haplogrupi E-V13 nuk u gjet në eshtra nga Shqipëria, por u gjet në disa mostra nga Bullgaria nga Epoka e Hekurit, një nga Maqedonia dhe një nga Kroacia.

Skenari i një përhapjeje përmes Ballkanit qëndror, duket më i mundshmi me të dhënat e deritanishme për këtë linjë atërore.

Ky haplogroup duhet të ketë qenë i përhapur sidomos mes popujve të lashtë të Ballkanit verior. Me shumë mundësi, Dardania ka pasur rol kyç në përhapjen e tij. Duhet përmendur edhe se nga Shqipëria kishte vetëm disa rezultate nga Epoka e Hekurit, pra është e mundur që edhe E-V13 të gjendet në eshtra të Ilirisë jugore në të ardhmen.

Në studim, ndër rezultatet mesjetare, u gjet edhe një linjë e haplogrupit T që gjendet edhe sot në Gjakovë, Dibër, Tiranë dhe në bashkinë e Himarës.

Është e qartë nga krahasimi edhe me rezultatet e ADN-së së eshtrave antike në mbarë Europën, si edhe nga krahasimi me databazën e popullatës së sotme shqiptare tek Projekti Rrënjët, që me përjashtim te efektit te dyndjeve Gote, shekulli 3-4 pas Krishtit dhe Sllave, shekulli 6-7 pas Krishtit, në Ballkan dhe që sot përbëjne 20% të linjave mashkullore shqiptare, pjesa tjetër e linjave mashkullore shqiptare, janë vazhdimësi e linjave mashkullore nga popullata Ilire, ku një % të konsiderueshme e përbëjnë linja Ilire nga rajoni i Dardanisë të spostuara më në jug pas dyndjeve sllave./GazetaSi

science gjuha shqipe

Sondazh

Poll

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje