6 interperlanca në Kuvend/ Seanca plenare nis me një minutë heshtje për vrasjen e efektivit në Korçë
Resorti në Zvërnec, Zhupa: S’ka turizëm të qëndrueshëm me beton të qëndrueshëm 4 Qershor, 1...
Resorti në Zvërnec, Zhupa: S’ka turizëm të qëndrueshëm me beton të qëndrueshëm 4 Qershor, 1...
E rëndë në Maliq/ Vritet polici gjatë operacionit për kapjen e një personi të kërkim, plagoset dhe nj&eu...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
TIRANË– Fjala “sonet” rrjedh nga italishtja “sonetto” që do të thotë “tingull”, apo “zë” kurse në shqip është inkuadruar si “tingëllimë”. Soneti e ka origjinën në poezinë tradicionale gojore provansale që ishte një këngë e vjetër italiane. Gjithsesi famën më të madhe soneti e ka marrë falë “Këngëtores” (“Il Canzoniere”) të poetit Françesko Petrarka, i cili paraqet volumin më të famshëm të tingëllimave në të gjithë letërsinë evropiane.
Me termin “sonet petrarkian” ose “sonet shekspirian” nuk u referohemi vetëm soneteve të këtyre autorëve, por quhen kështu ngaqë këta dy autorë janë perfaqësues të këtyre dy formave të soneteve.
Në Shqipëri soneti e ka zanafillën tek Arbëreshët e Italisë, pikërisht me tingëllimat e Nikollë Ketës.
Nikollë Keta (Nicola Chetta, 1740?-1803) ka qenë një ndër studentët e parë e, njëkohësisht, më të shquar të seminarit grek në Palermo. Ka lindur në Kundisa (ital. Contessa Entellina), ngulimi më i vjetër shqiptar në Sicili, i themeluar midis viteve 1450 dhe 1467. Në seminar pati mësues Gjergj Guxetën dhe dijetarin Paolo Maria Parrino (1710-1765). Më 1777, Keta u bë vetë rektor i atij seminari. Si poet ka shkruar vargje fetare dhe laike në gjuhën shqipe dhe në greqishte. Ai ka meritën të jetë autori i tingëllimës së parë shqiptare (1777):
“Farie së ndeerme në Kuntisë u bii
Kolë Ketta, vllastar i t’arbrit dhee,
Shkoi në Palermë praa tek e Arbrit shpii,
Ç’e reshti, si zogu rep në folee.
E veshi e ngjeshi me zakon, me urtësii,
Për në vapët e përtriijti ndënë hjee,
Si të veshkurin rremp stolis një dhrii,
E nani prift klisha kurorë e vee.
Si zok i sbjerrë praa t’di krahët çoi
Në Palermë e n’Kuntisë, po ktei e atei
Ndeern’e Arbreshet të gjithë gramët kërkoi
Si krymp mundafshi gjith e svis vetëhei
E ktë vistaar tuar, kjëndisi e shkroi,
Se të kjosëj gjithë Arbrin ndjeer përtei.”
Më 1763, Keta hartoi një fjalor italisht-shqip prej 240 faqesh, i cili më 1779 u zgjerua mjaft deri në 640 faqe me rreth 10.000 fjalë. Një kopje e këtij Vocabulario italiano-albanese ende e pabotuar ruhet në Koleksionin Shqiptar në Bibliotekën Mbretërore në Kopenhagë41. Libri i tij Tesoro di notizie su de’ Macedoni, 1777 (Thesar njoftimesh mbi maqedonët), në kapakun e brendshëm të të cilit u zbulua tingëllima e mësipërme, është një trajtesë historike etnografike në italishte, deri diku jo pa atë shkallë fantazie tipike për kohën, për prejardhjen dhe historinë e shqiptarëve e të emigrimit të tyre në Itali. Ajo u botua pjesërisht në revistën “La Sicilia” në Palermo më 1867.
Marrë nga redaktori.net
1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:
KOSOVË– Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi dy ditë pas vendimit që mori Kryeministri i ri, Avdullah Hoti për heqjen e reciprocitetit ndaj Serbisë, k...
MAQEDONIA E VERIUT- Në 24 orët e fundit kanë humbur jetën 3 persona nga koronavirusi, si edhe janë rregjistruar 127 raste të reja prej 702 testeve që janë bë...
SHBA– Protestat masive në SHBA vijojnë prej afro dy javësh si shkak i vrasjes së George Floyd, ku kanë mbetur dhjetëra qytetarë të plagosur dhe të arrest...
SHBA– Vrasja e Geoge Floyd, 46-vjeçarit me ngjyrë në SHBA nga polici amerikan ka ndezur protesta masive prej afro dy javësh, ku shumë qytetarë janë parë ...
BELGJIKË– Të gjithë ata njerëz që porosisin pica, mezi presin derisa telefoni të bjeri e më në fund të dalin të marrin ushqimin e tyre të preferuar, të ngr...
INDI– Rezultati pas operacionit të 30-vjeçarit në Indi ka qenë shokues. Mediat e huaja shkruajnë se mjeku që ka realizuar operacionin ka nxjerrë n...
KOSOVË– Gjarpërinjtë janë ndër insektet më të frikshme për shumë njerëz, pasi rrezikshmëria që vjen prej tyre është shumë e madhe, ku në raste të veç...
SHBA – Vrasja e George Floyd do të mbahet mend gjatë jo vetëm për ameikanët, por për mbarë botën. Ai u vra brarbarisht dhe humbi jetën me kokën për betoni të ...
ITALI– Mëngjesin e kësaj të hëne, autoritetet policore në Milano të Italisë kanë ekzekutuar operacionin e koduar ‘Flashback’.Me finalizimin e këtij operacioni t...
KOSOVË– 5 mauna me mallra serbe kanë hyrë në Kosovë që nga largimi i masës së reciprocitetit nga Qeveria e re e Kosovës. Këtë e ka konfirmuar përmes ...
