“Europës i duhet rajoni ynë”/ Rama nga Berlini: Shqipëria dëshiron të bëhet pjesë e BE-së përpara se të mbarojë kjo dekadë
“Sulmet kibernetike janë një problem madhor, me të cilat është përballur vendi"/ Rama: Dezinformimi krijoi m...
“Sulmet kibernetike janë një problem madhor, me të cilat është përballur vendi"/ Rama: Dezinformimi krijoi m...
"Toka të mos u shitet spekulatorëve Trump dhe Kushner"/ Eurodeputetja Salis nga PE: Në Shqipëri po protestojnë kund&eum...
"'Revolucioni i flamingove' në Shqipëri po kundërshton planet e tyre"/ Komenti i The Guardian: Ajo që duan Jared dhe Ivanka,...
Operacioni i SPAK/ Kush është Dritan Gjika, "koka" e mafias shqiptare të trafikut të drogës në Ekuador 16 Qershor...
Sidoqoftë, marrëveshja mund të rihapë Ngushticën e Hormuzit në këmbim të heqjes së bllokadës amerikane ndaj anijeve iraniane.
Bota po pret me ankth se kur dhe nëse SHBA-të dhe Irani do të nënshkruajnë një marrëveshje për t'i dhënë fund luftës, e cila, sipas Donald Trump pritet të ndodhë sot, të dielën, megjithëse Teherani po e përjashton këtë mundësi. Sidoqoftë, marrëveshja mund të rihapë Ngushticën e Hormuzit në këmbim të heqjes së bllokadës amerikane ndaj anijeve iraniane.
Zyrtarët kanë shprehur pikëpamjen se marrëveshja do të çonte gjithashtu në shkatërrimin dhe largimin e rezervave të uraniumit të pasuruar të Iranit, por detajet teknike janë ende duke u negociuar. Nëse dhe kur të nënshkruhet një marrëveshje, vlerësohet se ajo do të kalojë nëpër "filtrin" e marrëveshjes bërthamore të vitit 2015 të nënshkruar nga administrata Obama dhe e cila u pezullua që nga mandati i parë i Trump.
Planet e Trump për "pluhurin bërthamor"
Urani është një element radioaktiv që gjendet natyrshëm. Ai përmban përbërës që mund të përdoren për të furnizuar me energji centralet bërthamore, por edhe për të zhvilluar armë bërthamore. Megjithatë, së pari duhet të "pasurohet", një proces që përfshin rritjen e përqendrimit të izotopit të uraniumit-235, përbërësi kryesor në karburantin bërthamor. Që nga fillimi i luftës më 28 shkurt, Trump ka thënë vazhdimisht se Irani duhet të dorëzojë rezervat e tij.
“Ata do të na japin pluhurin bërthamor”, tha ai më 29 mars. Ai e përsëriti këtë pretendim në një intervistë me NBC më 7 qershor, duke thënë: Nëse bëjmë një marrëveshje do të shkojmë të gjithë së bashku. Do të sjellim pajisjet tona. Do t’i nxjerrim dhe do t’i shkatërrojmë (rezervat).
Megjithatë, Irani ka deklaruar vazhdimisht se planet e SHBA-së dhe aleatëve të saj për "zero pasurim" përbëjnë një vijë të kuqe dhe një shkelje të të drejtave të saj sovrane. Fati i rezervave të uraniumit të Iranit ishte një pikë kyçe ngërçi në marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 - Plani i Përbashkët Gjithëpërfshirës i Veprimit (JCPOA) - i cili vendosi kufizime të rrepta mbi aktivitetet e pasurimit të Iranit.
“Çështja numër një në atë kohë ishte nëse Irani do të vazhdonte me ndërtimin e armëve bërthamore”, tha për BBC-në ish-kryenegociatorja për atë marrëveshje, Catherine Ashton.
Administrata Obama kishte thënë se JCPOA do ta pengonte Iranin të zhvillonte një program të fshehtë bërthamor dhe se Teherani kishte rënë dakord të ishte nën "monitorim dhe inspektim" të ngushtë. Në këmbim, SHBA-të ranë dakord të heqin sanksionet kundër Iranit, duke përfshirë sanksionet mbi naftën, tregtinë dhe bankat. Sipas marrëveshjes, Irani mund të mbante vetëm një sasi të vogël të uraniumit të kontrolluar, të pasuruar në nivel të ulët.
Duhej të zvogëlonte rezervat e saj me 98% (në 300 kilogramë), mund të pasuronte vetëm deri në 3.67% dhe u vendosën kufizime për centrifugat e saj, makinat e përdorura për të pasuruar uraniumin. Uraniumi i pasuruar në nivel të ulët - zakonisht me pastërti 3-5% - është i mjaftueshëm për të prodhuar karburantin e reaktorit të nevojshëm për një central bërthamor, por uraniumi i gradës së armëve duhet të pasurohet të paktën në 90%.
Çfarë thoshte marrëveshja e vitit 2015?
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA) tha se Irani i ishte përmbajtur marrëveshjes derisa SHBA-të u tërhoqën prej saj në vitin 2018.
"Marrëveshja ishte vërtet e suksesshme", vuri në dukje Kelsey Davenport e Shoqatës së Kontrollit të Armëve (ACA).
“Çdo lëvizje drejt armëve bërthamore, çdo devijim nga kushtet e JCPOA-s do të ishte zbuluar”, tha Davenport për BBC-në, duke vënë në dukje se si IAEA ashtu edhe agjencitë e inteligjencës amerikane kishin treguar në vlerësimet e tyre se Irani ishte pajtuar me rregullat.
Në një raport të prillit 2018, Departamenti Amerikan i Shtetit tha se Irani po zbatonte në mënyrë transparente, të verifikueshme dhe të plotë JCPOA-n. Megjithatë, kur Trump njoftoi tërheqjen e SHBA-së nga marrëveshja në maj 2018, ai e quajti marrëveshjen një marrëveshje të tmerrshme dhe të njëanshme që nuk duhej të ishte bërë kurrë.
Ai pretendoi se ajo dështoi të trajtonte programin e raketave balistike të Iranit, se kërkesat e inspektimit nuk kishin mekanizma për të parandaluar, zbuluar dhe ndëshkuar mashtrimet dhe se inteligjenca izraelite zbuloi historinë e Teheranit në ndjekjen e armëve bërthamore.
Jacob Olindort, bashkëpunëtor i lartë në Institutin e Politikave “Amerika e Para”, argumentoi se Trump kishte të drejtë.
“Të gjitha këto çështje u anashkaluan, u minimizuan plotësisht dhe nuk u përfshinë në marrëveshje”, i tha ai BBC-së.
Ashton, e cila ishte në tryezën e negociatave për marrëveshjen e vitit 2015 në emër të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, i mohon kategorikisht pretendimet e presidentit amerikan dhe mbështetësve të tij.
"Gjithmonë ka pasur kritika se duhet t'i kishim mbuluar të gjitha çështjet. Por pyetja kritike ishte: 'A mund ta kishim penguar Iranin të ndërtonte armë bërthamore?' Dhe e bëmë. Pati shumë kohë dhe mundësi për të folur për çështje të tjera më pas, të tilla si raketat balistike, mjetet ajrore pa pilot etj. Dhe në të vërtetë administrata Trump në mandatin e saj të parë mund ta kishte bërë këtë. Nëse Presidenti Trump mendonte se marrëveshja ishte e pamjaftueshme, atëherë përgjigjja ishte të ndërtohej mbi të, jo ta shkatërrohej", theksoi ai.
Nga ana tjetër, Davenport vuri në dukje se, për shkak se kufizime të caktuara mbi pasurimin e uraniumit dhe madhësinë e rezervave kishin një horizont kohor 15-vjeçar, domethënë deri në janar 2031, Irani teorikisht mund ta zgjeronte programin e tij të pasurimit.
"Ende kishte një sërë dispozitash të tjera që do të ofronin siguri se çdo lëvizje në atë drejtim (drejt një arme bërthamore) do të ishte zbuluar shpejt", siguroi ai.
Trump thotë se një marrëveshje shumë më e mirë se ajo e Obamës
Në një postim në Truth Social, Trump kishte deklaruar se marrëveshja që ai po planifikon do të jetë shumë më e mirë se JCPOA. Ndërsa kushtet e sakta të marrëveshjes janë ende të panjohura, Davenport tha se Irani pret të përfitojë financiarisht nga çdo marrëveshje dhe se Trump mund të përpiqet t'i rezistojë çdo krahasimi me JCPOA-n, duke pasur parasysh kritikat e tij të kaluara për lehtësimin e sanksioneve.
"Irani nuk do të pranojë një marrëveshje që nuk përfshin heqjen e sanksioneve dhe qasjen në asetet e tij të ngrira. Teherani e ka bërë të qartë se këto janë çështje kyçe", vuri në dukje ajo.
Megjithatë, sipas Davenport, programi bërthamor i Iranit është shumë i ndryshëm nga ai që negociatorëve iu kërkua të zgjidhnin në vitin 2015, për shkak të shkatërrimit të shumicës së aftësive të tij të pasurimit. Prandaj, një krahasim i drejtpërdrejtë me JCPOA-n bëhet jashtëzakonisht i vështirë. Ndërsa detajet e çdo marrëveshjeje mbeten të paqarta, Ashton shprehu vlerësimin se vetëm presioni ushtarak nuk ka gjasa të sigurojë një zgjidhje afatgjatë.
"E tëra çfarë mund të them, nga përvoja ime, është se mënyra se si funksionojnë negociatat është se njerëzit duhet të ndiejnë se kanë mjaftueshëm për ta bërë të vlefshme pjesëmarrjen në këto negociata", përfundoi ai./Dosja.al
Viktor Orban HUNGARI- Viktor Orban u rizgjodh sot si kreu i Fidesz, pavarësisht humbjes dërrmuese të partisë së kra...
Foto Ilustruese IZRAEL- Zyrtarë të lartë izraelitë po shprehin kundërshtimin e tyre ndaj marrëveshjes SHBA-Iran, pasi thon&eu...
KINË- Kina e ka tejkaluar Rusinë si investitori më i madh i huaj direkt në Azinë Qendrore, rajonin e pasur me burime natyrore që...
Donald Trump SHBA- Marrëveshja e shumëpritur për t'i dhënë fund luftës në Lindjen e Mesme dhe për të hapur Ngu...
Donald Trump SHBA- Presidenti amerikan Donald Trump ka thënë se një marrëveshje me Iranin është planifikuar të...
Foto ilustruse KATAR- Kryeministri i Katarit, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani zhvilloi një telefonatë me homologun e tij pakistanez p&eu...
Foto ilustruse RUSI- Zëvendëskryeministri rus vazhdonte të ecte, por nuk po arrinte t’i shmangej një grupi gazetarësh me pye...
Foto ilustruse SHBA- Divizioni Antitrust i Departamentit të Drejtësisë ka nënshkruar ofertën prej 111 miliardë dollarësh...
foto ilustruese KAZAKISTAN- Kur Kazakistani nisi programin e parë në shkallë të gjerë të Azisë Qendrore për mbjellj...
Niño Guerrero SHBA- Presidenti amerikan, Donald Trump njoftoi mbrëmjen e kaluar se ushtria e SHBA-ve ka vrarë Héctor Rusthenfo...
