Protesta për Zvërnecin/ Protestuesit çajnë kordonin metalik, policia i sulmon me ujë. Tubimi shpërndahet në gjithë Tiranën
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
“Ka forca në Shqipëri dhe jashtë që janë kundër”/ Rama: Të rreshtohesh me PS, do të thot&eum...
"Shqipëria është e shqiptarëve"/ Qytetarët mbushin rrugët e Tiranës, kërkojnë anulimin e pr...
Në fund të muajit dhjetor, përfaqësuesit e industrisë fasone – të cilët përbëjnë dhe pjesën më të madhe të ndërmarrjeve eksportuese në vend, dolën në një konferencë për media duke tundur kambanat e alarmit mbi vështirësitë ekonomike më të cilat përballet sektori.
“Fitimi mesatar i ndërmarrjeve të prodhimit fason është rreth 15 %, që do të thotë rënie e të ardhurave në masën e 2/3 më pak vetëm për efekt të kursit të këmbimit,” tha Saimir Bitaj, anëtar i Dhomës Kombëtare të Prodhuesve të Veshjeve dhe Këpucëve.
“Mbivlerësimi i lekut kundrejt euros ka sjellë një humbje ekstreme për të gjitha ndërmarrjet e prodhimit fason. Të ardhurat e këtyre ndërmarrjeve janë në euro dhe shpenzimet janë në lekë,” shtoi ai.
Të dhënat e Bankës së Shqipërisë mbi kursin e këmbimit tregojnë se gjatë tre viteve të fundit monedha europiane është zhvlerësuar me 6 për qind kundrejt lekut, dhe ky dobësimin i euros nuk është i lidhur drejtpërdrejtë me të ashtuquajturit faktorët fondamentalë ekonomikë.
Statistikat e Bankës tregojnë se në katër vitet e fundit ka pasur një rritje rekord të parasë në qarkullim jashtë bankave, të cilat sipas ekspertëve vijnë si pasojë e aktiviteteve kriminale, kryesisht nga trafiku i lëndëve narkotike dhe korrupsioni, çfarë ka sjellë dhe mbiçmimin e monedhës vendase në tregun e këmbimit.
Një raport i klasifikuar për vlerësimin kombëtar të riskut i përgatitur nga Drejtoria e Parandalimit dhe Pastrimit të Parave, (DPPP) në vitin 2015-të, një kopje e të cilit është siguruar nga BIRN, tregon që disa sektorë kyç të ekonomisë si lojërat e fatit, ndërtimi, por dhe sistemi bankar kanë qenë të papërgatitur për të kufizuar rrjedhjen e parave të pista nga aktivitet e paligjshme, çfarë ka forcuar kulturën e pandëshkueshmërisë.
Si pasojë e pastrimit të parave nga aktivitete kriminale, Komiteti i Ekspertëve për Vlerësimin e Masave Kundër Pastrimit të Parave në Këshillin e Europës, i njohur gjithashtu si ‘Moneyval,’ e ka rikthyer Shqipërinë në listën e vendeve me risk të lartë.
E pyetur nga BIRN, Banka e Shqipërisë tha se trendi mbiçmimit të lekut ndaj euros vinte si rrjedhojë e përmirësimit të treguesve ekonomikë apo në periudha të caktuara zhbalancimin e kërkesës dhe ofertës për shkak të faktorëve specifikë.
Mbiçmimi i lekut
Të dhënat e siguruara nga BIRN përmes një kërkese për informacion drejtuar Bankës së Shqipërisë tregojnë se volumet e shit-blerjes së monedhës euro në dy vitet e fundit janë rritur ndjeshëm. Nga viti 2010 deri në fund të 2014-ës, sasia e konvertimeve në tregun valutor vendas luhatej në nivelet mesatare vjetore rreth shifrës 5.5 miliard euro. Por ky volum ka nisur një rritje graduale për periudhën nga fundi i vitit 2015-ë e deri në fund të 2017-ës, duke arritur kulmin gjatë vitit që shkoi.
Në 2015-ën janë kryer konvertime nga euro në lek dhe nga lek në euro në nivelin 590 milionë euro më shumë, në 2016-ën kjo sasi e shtuar e shit-blerjes së valutës është 437 milionë euro, ndërsa në 2017-ën rritja është me 227 milionë euro.
Në 2018-ën vlera e konvertimeve mes euros dhe lekut në tregun e këmbimit valutor në Shqipëri kaloi volumin 2 miliardë euro në tremujor, duke vendosur rekorde historike sa i takon vlerës së lartë të këmbyer në treg.
Për 9 muaj të vitit 2018-ë në tregun vendas, konvertimi mes monedhave lek dhe euro është rritur me 1 miliardë e 384 milionë euro më shumë se e njëjta periudhë në vitit 2017. (30.5%).
Nga viti 2014 e deri në fund të 2017-ës, sasia e parave euro dhe lek të këmbyera në tregun vendas është rritur me 1 miliardë e 254 milionë euro. Ndërsa nëse krahasohen 9 muajt e parë të 2014-ës me vitin 2018-ë, sasi e konvertimeve të monedhës është shtuar me 48.5%.
Mbiçmimi i monedhës kombëtare gjatë 3 viteve të fundit nuk mund të shpjegohet përmes faktorëve fondamentalë në ekonomi, një tezë kjo e hedhur shpesh përpara publikut nga ana e Bankës se Shqipërisë.
Faktorë fondamentalë në një ekonomi quhen eksportet, investimet e huaja direkte, dërgesat e emigrantëve dhe të ardhurat e tjera dytësore nga turizmi dhe agjentët që sjellin paratë nga jashtë në një shtet.
Të gjitha të hyrat e monedhave të huaja, publikohen çdo tre muaj nga Banka e Shqipërisë përmes statistikave të “bilancit të pagesave”, i cili shpreh raportin e flukseve të parasë që kanë hyrë në treg dhe asaj që del jashtë tij përmes rrugëve zyrtare.
Kur kemi një bilanc pozitiv të pagesave, atëherë ekonomia më shumë eksporton se sa importon. Sa më pak negativ të jetë raporti, aq më shumë një shtet thith fonde nga jashtë përmes potencialeve formale ekonomike.
Në raportin e bilancit të pagesave të tre viteve të fundit, periudhë ku monedha euro është dobësuar me 6% në tregun e këmbimit valutor vendas, efekti mes eurove të hyra në rrugë zyrtare dhe parasë që ka dalë po ashtu në rrugë zyrtare luhatet në të njëjtat nivele, duke mos u bërë shkak për shtimin e ofertës së euros në tregun vendas dhe dobësimin e saj.
Në vitin 2014, deficiti i llogarisë korrente ishte i lartë, në nivelin 1.076 miliardë euro, ndërsa në vitin 2015-të ky deficit u ngushtua me 192 milionë euro, duke arritur në 884 milionë euro. Por edhe pse fluksi zyrtar i sasisë së euros i ardhur përmes kanaleve zyrtare u shtua me 192 milionë euro, kursi mesatar i këmbimit për vitin 2014 dhe 2015 mbeti në nivele të njëjta, ku 1 euro rezulton të jetë këmbyer me 140 lekë.
Në disa dalje publike, guvernatori i Bankës së Shqipërisë, Gent Sejko është shprehur se shkaku kryesor i dobësimit të euros lidhet me faktorët fondamentalë. Megjithatë, për mbiçmimin e kursit të këmbimit gjatë 2018-s, Sejko pranoi se nuk kishin të bënin vetëm këto shkaqe me arsyet e këtij ekuilibri të ri, ku euro u zhvlerësua në 124 lekë.
“Edhe pse në mungesë të ndryshimit të faktorëve fondamentalë, pritjet e njëanshme afatshkurtra mbi kahun forcues të kursit të këmbimit rrezikojnë të shndërrohen në pritje të qëndrueshme dhe afatgjata,” deklaroi Sejko në datën 6 qershor 2018.
“Konsolidimi i këtyre pritjeve dhe krijimi i dimensionit vetë-përmbushës të tyre, mund të krijojnë një rreth vicioz me ndikim të dëmshëm në inflacion dhe në treguesit e tjerë ekonomikë,” shtoi ai.
Sipas vetë statistikave zyrtare të Bankës së Shqipërisë nga viti 2015 në vitin 2016, sasia e eurove të hyra në kanale zyrtare në vend u shtua me 71 milionë euro, çka nuk shpjegon dobësimin e saj nga 138 lekë në 135 lekë në fund të vitit.
E kundërta ka ndodhur në 2017-n, ku në Shqipëri kanë hyrë në rrugë zyrtare 53 milionë euro më pak se në vitin 2016, por vlera e saj sërish ra në 133 lekë në muajin dhjetor duke vendosur një ekuilibër të ri në treg.
Të dhënat e bankës qendrore flasin për një raport prej 67 milionë eurosh më shumë të hyra në tregun vendas gjatë 9 muajve të 2018-s krahasuar me 9 mujorin e 2017-s.
Zef Preçi, drejtor i Qendrës për Kërkime Ekonomike, nënvizon se mbiçmimi i monedhës vendase nuk ka ardhur si pasojë e rritjes ekonomike por për pasojë e shtimit të parasë në treg nga burime informale.
“Mbiçmimi i lekut nuk vjen për shkak të shkëlqimit të ekonomisë vendase, përshpejtimit të rritjes ekonomike dhe rritjes së numrit të vendeve të punës – sepse rendimenti i punës ka rënë,” tha ai.
Sipas Preçit janë tre burime që i sjellin këto para: i pari janë prurjet monetare të emigracionit të cilat në vite vazhdojnë të ruajnë të njëjtin trend. Faktori i dytë janë transaksione të rëndësishme të kompanive apo borxh publik, të cilat pompojnë për një fare kohe një monedhë tjetër. Por burimi më i rëndësishëm, burimi i tretë, janë të hyrat monetare nga aktivitetet kriminale.
“Këtu kam parasysh faktin që Shqipëria është një rezervuar i madh i përpunimit dhe eksportit të marijuanës dhe një vend tranziti dhe konsumi i kokainës dhe drogave të forta,” shpjegoi ai.
Banka e Shqipërisë në një përgjigje për BIRN tha se shkaku i mbiçmimit të lekut në kursin e këmbimit lidhet me forcimin e monedhës për shkak të përmirësimit të ekonomisë vendase dhe ofertës së shtuar monetare në 2018-ën si rezultat i konvertimit të kapitalit të bankave tregtare dhe një kredie që pritej të disbursohej nga BERZH.
“Në bazë të modeleve dhe studimeve empirike, si dhe në bazë të gjykimit të ekspertëve dhe specialistëve të fushës në Bankën e Shqipërisë, konkluzioni ynë është se trendi mbiçmues i kursit të këmbimit pasqyron përmirësimin e faktorëve fondamentalë. Nga ana tjetër, të gjithë modelet sugjerojnë se përshpejtimi i mbiçmimit të kursit të këmbimit në gjashtëmujorin e parë të vitit 2018 përfshin edhe efektin e faktorëve të cilat nuk janë të përfshirë në model, duke nënkuptuar zhvillime specifike të tregut valutor gjatë kësaj periudhe.”
Paraja jashtë bankave
Në katër vitet e fundit paraja në qarkullim jashtë kanaleve bankare ka arritur në nivelin 2.17 miliardë euro, më i larti në historinë e Shqipërisë.
Paraja jashtë korporatave depozituese në statistikat zyrtare të Bankës së Shqipërisë paraqet “cash”-in që qarkullon në ekonomi, i cili është jashtë bankave apo llogarive të tjera të institucioneve financiare.
Në harkun kohor të dhjetorit të 2013-s e deri në fund të vitit 2018-ë, paraja jashtë bankave është rritur me 560 milion euro, duke shfaqur një ritëm rritje të lartë dhe jashtë cikleve që ka paraqitur në historikun afatgjatë.
Në kah të kundërt me luftën e qeverisë për të zhdukur informalitetin, në 2014-ën dhe 2015-ën kanë qarkulluar jashtë kanalave zyrtare përkatësisht 154 milionë euro dhe 105 milionë euro më shumë nga viti në vit. Edhe gjatë viteve 2016 dhe vitit 2017 paraja në qarkullim jashtë korporatave depozituese është rritur respektivisht ne 154 milionë euro dhe 130 milionë euro. Në fund të dhjetorit 2018-të, ky tregues është shtuar me 81 milionë euro.
Tendenca e shtimit të parasë në qarkullim jashtë kanaleve zyrtare për 5 vjet rresht shihet si e pazakontë nga ekspertët e ekonomisë, pasi në vite të tjera kurba e saj është me rritje dhe rënie nga viti në vit, duke sjellë një ekuilibër të këtij treguesi.
“Pas vitit 2012 kanë marrë peshë të madhe paratë që vijnë nga aktivitetet kriminale, droga. Askush nuk mund të thotë për paratë që qarkullojnë me Toyota Yaris dhe askush nuk i evidenton,” tha Preçi, duke iu referuar sekuestrimit në portin e Durrësit në shkurt 2018 të 3.4 milionë eurove në një makinë Toyota Yaris.
Sipas Preçit një rritje kaq e lartë e parasë jashtë bankave nuk është parë që nga fundi i vitit 2008, kohë kur pati një tërheqje masive të depozitave në banka për shkak të krizës financiare globale, sasi e cila më vonë u fut sërish brenda sistemit bankar.
Euro në pikiatë
Shkakun kryesor të dobësimit të kursit të këmbimit guvernatori Gent Sejko ia ka dhënë konvertimit të kapitalit të dy bankave tregtare – Intesa San Paolo me bashkimin që bëri me Venetto Bank, si dhe një kredie të Bankës Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim që do të hynte në treg në monedhën euro dhe do të konvertohej në lek, e cila do të disbursohej për llogari të Korporatës Elektroenergjetike Shqiptare. Të gjitha këto konvertime llogariten që të kapin vlerën 300 milionë eurove gjatë një periudhe të caktuar, dhe kanë shërbyer si faktorë shtytës për ndërhyrjen e Bankës së Shqipërisë në tregun valutor.
“Ka pasur dhe faktorë të tjerë specifikë që kanë detyruar Bankën e Shqipërisë të ndërmarrë programin e ndërhyrjeve, veçanërisht gjatë periudhës së verës. Këta faktorë kanë qenë konvertimi i kapitalit nga disa banka dhe një kredi e madhe e Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim, të cilat përbënin një shumë afër 300 milionë euro për t’u konvertuar në një moment të caktuar,” tha ai.
“Kjo sasi valute bënte presion mbi kursin e këmbimit dhe rriste pritshmërinë e sistemit financiar në atë moment,” shtoi Sejko.
Por ndryshe nga sa pretendon guvernatori, BIRN ka mësuar se transferimi i kredisë së BERZH për Korporatën Elektroenergjetike Shqiptare u bë në lekë dhe jo në euro
“Madje bisedimet mes Bankës së Shqipërisë me KESH për të bërë disbursimin e kredisë në lek kanë nisur që në fillim të muajit maj, disa javë përpara se të bëhej disbursimi i huasë dhe nuk kanë dhënë efekt psikologjik në pritshmëritë e bankave të nivelit të dytë, pasi ato nuk kishin asnjë kërkesë për të bërë këtë konvertim,” tha një burim konfidencial në KESH.
Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:
TIRANË- Instituti i Shëndetit Publik në një deklaratë ka informuar lidhur me situatën e gripit në vendin tonë.Sipas ISHP-së, vendi nuk është në epidemi, po...
Shqipëria dhe Mali i Zi u renditën nga Komisioni Europian me borxhin publik më të lartë në rajon për vitin 2018, në raportin periodik për zhvillimet ekonomike n...
Duket se dita- ditës njerzit po ndihen të kërcënuar. Atributet për kërcënim mund t’ja referojmë edhe hidroenergjisë tashmë. BERZH-i dhe Societet Generale...
TIRANË- Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka vendosur të shpërndajë fondet përkatëse për partitë politike që do të marrin pjesë në zgjedhjet lokale që do të z...
VLORË– Kryetari i Partisë Demokratike, Lulzim Basha ka qenë në Vlorë ku ka takuar biznesmenë të këtij qyteti. Në fjalën e tij para biznesmenëve, Basha tha ...
Gjatë dëgjesës në Komisionin e Shëndetësisë në Kuvend, Ministrja e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, Ogerta Manastirliu tha se 60.052 familje, ose mbi 93% e f...
TIRANË- Kryeministri Edi Rama i këshilloi fermerët një vit më parë që të mos mbillnin më patate, pasi siç tha Rama me fermerët e Korçës, ‘fer...
Informaliteti zë një pjesë të konsiderueshme të ekonomisë shqiptare, madje sipas ekspertëve, konkurron edhe ekonominë formale. Në një studim të fundit, të Organ...
Komisioni i Prokurimeve Publike i ka hapur rrugën koncesionit të shumëpërfolur për “kontrollin e pompave” në stacionet e karburanteve. Përmes një vendimi të bef...
Komisioni Europian ka publikuar raportin tremujor për performancën ekonomike të vendeve kandidate dhe potencialisht kandidate të Bashkimit Europian, ku bën pjes...
