LIVE UPDATES
Editorial

Shqipëria është shumë e papërgatitur për t’u përballur me furtunën ekonomike të COVID-19

15 Mars 2020, 06:20 Nga DOSJA
Shqipëria është shumë e papërgatitur për t’u

Shqipëri- Fondi Monetar Ndërkombëtar njoftoi të Premten se ka kryer konsultime shtesë me qeverinë shqiptare në përfundim të së cilave, argumenton se vendi ka nevojë të “krijojë amortizatorë më të fuqishëm fiskalë” pasi të kapërcejë krizat aktuale të shkaktuara  nga tërmeti i 26 Nëntorit dhe koronavirusi i ri.

Sipas FMN-së, “kjo do të lejojë për stimuj fiskalë më të  lartë për të përballuar goditje të mundshme në të ardhmen.” [Link deklarata]

Fondi Monetar Ndërkombëtar ka këshilluar pak a shumë të njëjtën gjë që nga viti 2008 ndërsa qeveritë shqiptare, ajo Berisha-Meta e viteve 2009-2013, Rama-Meta, 2013-2017 dhe kjo aktualja, kanë bërë gjithçka çfarë kanë mundur për të mos e ndjekur këtë këshillë, gjë që dukshëm e ka lënë vendin pa ato që FMN i quan “amortizatorë fiskalë”. Me pak fjalë, qeveritë e kanë lënë Shqipërinë në pamundësi ose në mundësi shumë të kufizuara për t’u përballur me pasojat ekonomike të krizave të tilla si COVID-19.

Amortizatorët fiskalë përbëhen nga hapësira që një qeveri i krijon vetes për të marrë hua në kohë krize dhe ka vetëm një mënyrë se si kjo mund të realizohet. Borxhi publik i vendit duhet të mbahet në nivele të arsyeshme, rreth 40% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, me qëllim që, nëse godet një krizë, qeveria të ketë mundësi ta rrisë pa shumë dhimbje dhe pa rrezikuar stabilitetin makroekonomik të vendit borxhin në, fjala vjen, 50 apo 60% të PBB-së për të përballuar kostot e krizës. Borxhi duhet të reduktohet në periudhën menjëherë pas përfundimit të krizës, duke e ulur sërish në 40%, me synimin që vendi të jetë gati kur e papritura ndodh.

Për fat të keq, kjo nuk është çfarë ka ndodhur me të tri maxhorancat qeverisëse të fundit. Në programin qeverisës të viteve 2009-2013, synimi ishte që borxhi publik të reduktohej në 50% të PBB-së [Link] deri në fund të mandatit. Por në fund të mandatit, qeveria Berisha-Meta e la borxhin publik në masën 62% të PBB-së bashkë me një faturë prej disa qindra milionë eurosh shpenzimesh buxhetore të papaguara. Qeveria pasardhëse premtoi se do të fillonte ta ulte borxhin publik ndërsa plani i dakordësuar me Fondin Monetar Ndërkombëtar në fillim të vitit 2014 parashikonte një rritje të përkohshme të borxhit nga 62 në 72% të PBB-së (për të paguar edhe faturat e prapambetura) dhe ulje të borxhit publik më pas. Në letrën e vet të premtimeve për FMN-në, qeveria “Rama” deklaroi se borxhi publik do të ishte “poshtë nivelit 60%” në vitin 2019.

Në të vërtetë, në vitin 2019, borxhi publik ishte 67% ose afërsisht 600 milionë euro më shumë nga sa ishte premtuar. Dhe kjo është pa marrë parasysh lukuninë e të ashtuquajturave “partneritet publik privat” të cilat janë borxh në të gjitha kuptimet me përjashtim të titullit dhe që pritet të rëndojnë në xhepat e shqiptarëve pak a shumë në të njëjtën formë me faturat e papaguara të qeverisë “Berisha-Meta” në vitin 2013.

Borxhi tejet i lartë publik i shoqëruar me faturën e kripur të koncesioneve të qeverisë “Rama”  pritet të krijojnë një problem të dyfishtë për shqiptarët sot. E para, ekonomia kombëtare pritet të bjerë në recesion si pasojë e bllokimit pothuajse total të aktivitetit ekonomik nga kriza e pandemisë COVID-19. E dyta, aftësia e vendit për të marrë borxh për të mbuluar një pjesë të kostove të krizës COVID-19 është e paktë dhe pritet të pakësohet edhe më shumë si pasojë e recesionit të pritshëm. Me një paralizim pothuajse total të ekonomisë që mund të zgjasë disa javë dhe me probleme që pritet të vijojnë me muaj, rënia në recesion, (reduktimi i prodhimit në krahasim me një vit më parë) është skenari me gjasa i padiskutueshëm dhe e vetmja gjë që mund të hamendësohet është shkalla e rënies. Dhe për çdo përqindje rënieje të ekonomisë, borxhi publik sakaq i lartë do të rëndohet më shumë si përqindje e PBB-së. Dhe përveç kësaj, qeverisë do t’i duhet të bëjë llogaritë me rënien e pritshme të të ardhurave shtetërore si pasojë e rënies së aktivitetit ekonomik.

Po kështu, hapësira e qeverisë për të reduktuar shpenzimet buxhetore pa shkaktuar rënie të mëtejshme të konsumit është shumë e paktë.

Përgjatë më shumë se një dekade, tre qeveri kanë zgjedhur të kryejnë shpenzime jo tërësisht të arsyeshme për rrugë që nuk të çojnë asgjëkundi apo për koncesione që nuk mbartin ndonjë vlerë të arsyeshme përkundrejt kostove, duke e mbajtur borxhin publik të vendit në nivele të paarsyshme. Ata që do të vuajnë këtë papërgjegjshmëri janë shqiptarët e zakonshëm.

Marrë nga Birn 

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

editorial editorial koronavirusi ne shqiperi koronavirusi ne shqiperi

Sondazh

Poll
Editorial 12 Mars 2020, 12:14

“Murtaja” e Kamysë dhe koronavirusi kinez

TIRANË- Në letërsinë botërore, libri ndoshta më i mirë i shkruar me temë epidemitë është “Murtaja” i shkrimtarit dhe filozofit francez Albert Kamy. Në javë...

Editorial 6 Mars 2020, 15:47

Qibritxhiu dhe negociatat

Një lojë e njëjtë prej vitit 2013: Gjeje topthin e aluminit dhe fito anëtarësim në OKB1. Ka ditë që në ambiente politike, medie e Kuvend përflitej me të madhe s...

Filmi The Princess Diaries 3 nuk është anuluar, çfarë tha aktorja Anne Hathaway?

Filmi The Princess Diaries 3 nuk është anuluar, çfarë tha aktorja Anne Hathaway?

Fotoja e djalit të porsalindur të Zëvendëspresidentit J.D. Vance publikohet nga Donald Trump

Do mbështesim njëri-tjetrin si miq, deklarata e Jessie J për ndarjen nga Chanan Coleman

Të shtëna me armë zjarri në Elbasan, plagosen tre persona

Mbyllen fjalimet, nis marshimi në rrugët e kryeqyetit: Rama jepe dorëheqjen!

Aktivisti: Nuk jemi nazistë, por jemi shqiptarë të cilët po largohemi çdo ditë

Protestuesi: Kërkojmë largimin e një qeverie dhe një kryeministri të korruptuar

Aktivisti: Më datë 23 të gjithë para Parlamentit, t’u themi se nuk na përfaqësoni

Dita e 51-të e revoltës/ Protestuesit marshojnë nga sheshi “Skënderbej” drejt Kryeministrisë

“Kryeministri bridh, Taulanti vendos”/ Qytetari: Dalim në protestë për skandalet e qeverisë

Labinot Tahiri mban premtimin, do të ndajë 150 euro me djalin e të ndjerit Shpat Kasapi

Zjarr përgjatë autostradës Fier–Vlorë, vështirësohet qarkullimi i automjeteve

Pse Bebe Rexha u komentua gjerësisht për performancën e saj në Los Angeles për Kupën e Botës?

Yjet që dhuruan spektakël në finalen e kupës së botës

Përplasje mes Bardhit dhe Peleshit: Ky precedent nuk i vlen askujt, si mund ta bllokosh Kuvendin

"Më shiko në sy Sali"/ Çaushi- Berishës: Dezinformove për reformën dhe për shtëpinë time

Bie zjarr në zonën e Ujit të Ftohtë, flakët favorizohen nga era dhe temperaturat e larta

Tensione në Kuvend, deputetët e PD bllokojnë foltoren, ndërpritet seanca plenare

Rama: Protestat për mjedisin janë arritje e madhe për shoqërinë

"Dyfishohet mbështetja për fëmijët me aftësi të kufizuara"/ Rama: Shteti do të paguajë sigurimet

‘O shoku kryetar! Alooo!’ Peleshi përplaset me Korreshit: S’është festivali folklorik!

"Më shiko në sy Sali"/ Zegjineja- Berishës: Dezinformove për reformën dhe për shtëpinë time

Balla- Muçit: Vazhdoj të të quaj sorrë... flamingot e vërteta e braktisën llumin e kënetës

"Edi Rama spak you"/ Erald Kapri shpërthen në Kuvend: Nuk e shmangni dot thirrjen e protestuesve

Çështja Partizani/ Ish-presidenti Bamir Topi thirret si dëshmitar në SPAK

Berisha- Peleshit: Vasal i Ramës dhe armik i integrimit! Peleshi i heq fjalën: Mu drejto me etikë

Policia largon me forcë ish-luftëtarët e UÇK-së, Dritan Goxhaj dhe Meçan Zotaj

Gjyqi për ‘Partizanin’/ Berisha: Procesi është ngritur mbi një piramidë të shembur mashtrimi!

Protesta para Kuvendit/ Qytetarët zhvendosen në hyrjen kryesore, presin të mbërrijnë deputetët

Berisha denoncon: Presidenti do të dekorojë Irena Gjokën me titullin ‘heroinë e Partisë Socialiste’

Berisha jashtë SPAK: Kushtetuesja është zotuar për të mos shqyrtuar çështjen time

Berisha tregon mesazhin: Dumani është avokati i narkoshtetit, drejtësia vonon, por nuk harron

Në zbatim të masës “detyrim paraqitje”, Berisha paraqitet në SPAK

Tensione në Komisionin e Jashtëm! Debatet e forta mbi deklaratën e ministres serbe për Kosovën

Nesër protestë para Kuvendit! Paralajmëron protestuesi: Më 23 tubimi i madh

Protestuesi: Nuk ndalojmë deri në largimin e atij që është strukur në Kryeministri

Nis marshimi drejt Kryeministrisë, protestuesit bëjnë thirrje për dorëheqjen e kryeministrit

Dita e 50-të e protestës/ Nis grumbullimi në sheshin "Skëndërbej"

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Emigrantët bllokohen në pikën kufitare mes Kroacisë dhe Serbisë, kërkojnë informacion

Pesë turistë gjermanë mbetën të bllokuar në Karaburun, ekipet e shpëtimit bënë të mundur gjetjen

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj