LIVE UPDATES
Bota

Konflikti në Lindjen e Mesme/ Çfarë po mëson Xi i Kinës nga lufta në Iran?

Kjo luftë ka treguar shtrirjen e fuqisë ushtarake amerikane, por ka ngritur edhe pyetje rreth aftësisë së Uashingtonit për të menaxhuar kriza të shumta njëkohësisht.

3 Prill 2026, 14:28 Nga D.S

Konflikti në Lindjen e Mesme/ Çfarë po mëson Xi i

Lufta në Iran po i jep Pekinit mundësi për të parë në kohë reale se si Shtetet e Bashkuara zhvillojnë luftë moderne.

Kjo luftë ka treguar shtrirjen e fuqisë ushtarake amerikane, por ka ngritur edhe pyetje rreth aftësisë së Uashingtonit për të menaxhuar kriza të shumta njëkohësisht.

Për Pekinin, ky kombinim mund të ndikojë në mënyrën se si ai e vlerëson rrezikun apo kohën në ndonjë përballje të ardhshme me Shtetet e Bashkuara, apo me Tajvanin.

Për të kuptuar më mirë se çfarë po mëson Kina nga Irani, Radio Evropa e Lirë bisedoi me gjeneralin në pension nga Australia, Mick Ryan.

Radio Evropa e Lirë: Cili është mësimi kryesor që presidenti i Kinës, Xi Jinping, ka nxjerrë deri më tani nga lufta në Iran?

Mick Ryan: Ka shumë mësime, por më i rëndësishmi që Xi ndoshta ka nxjerrë, është se  mbetet një organizatë shumë e fuqishme.

Ajo mund të përdorë forcë të jashtëzakonshme dhe të kryejë operacione të qëndrueshme dhe të sakta - të paktën nga ajri dhe nga deti - për një periudhë kohore.

Kjo do të jetë shumë e rëndësishme për të dhe për Ushtrinë Çlirimtare Popullore (PLA), nëse ndonjëherë vendosin të ndërmarrin ndonjë bllokadë ose pushtim të Tajvanit.

Radio Evropa e Lirë: Lufta po ndodh brenda një konteksti më të gjerë, prandaj, nëse po flasim për mësimet që Xi mund t’i nxjerrë nga lufta në Iran, si duhet të kuptohet roli i fuqisë ushtarake amerikane në këtë pamje më të gjerë?

Mick Ryan: Pavarësisht aftësisë shumë të madhe të ushtrisë amerikane, ajo po përdoret nga një administratë që mund të bëjë vetëm një luftë në të njëjtën kohë.

Fokusi i administratës duket se lejon vetëm këtë, ndërsa shumë nga mekanizmat normalë të mbështetjes për vendimmarrje, që zakonisht kalojnë përmes Këshillit të Sigurisë Kombëtare, janë hequr.

Vendimet duket se po merren më shumë sipas impulseve, dhe, siç e kemi parë nga ndryshimet e shumta të objektivave strategjike në këtë luftë, kemi të bëjmë me një administratë që nuk e ka problem të nisë një operacion të tillë, pa e pasur domosdoshmërisht të qartë se çfarë dëshiron të arrijë nga një konflikt me përmasa të mëdha.

Radio Evropa e Lirë: Si mund të aplikohet kjo në një situatë të tillë si Tajvani? Si mund të ndikojë në përgatitjet e tij, ose në veprimet që do të ndërmerren në vitet e ardhshme?

Mick Ryan: Mendoj se kjo u tregon kinezëve se, nëse kanë një strategji më të mirë, kanë edhe një shans më të madh për sukses. Të jesh i aftë në operacione ushtarake, është e rëndësishme. Nëse nuk mund të fitosh beteja, nuk mund të fitosh luftëra.

Por, strategjia është edhe më e rëndësishme. Dhe, të kesh supozimet e duhura strategjike dhe mekanizmat e duhur për vendimmarrje... është diçka që kinezët mund të mendojnë se e bëjnë më mirë se Shtetet e Bashkuara.

Një diferencë në strategji gjatë planifikimit dhe ekzekutimit të një lufte mund të jetë një avantazh real.

Radio Evropa e Lirë: Folët për njëfarë impulsiviteti që vjen nga Uashingtoni. Për Pekinin, mendoj se kjo mund të ketë dy drejtime, apo jo?

Mick Ryan: Po, absolutisht. Qartazi, është një shpatë me dy tehe.

Siç do ta kuptonin amerikanët… gjenerali Stonewall Jackson ishte një shembull i shkëlqyer i një udhëheqësi të paparashikueshëm nga Lufta Civile e SHBA-së.

Ai ishte i njohur për paparashikueshmërinë që i shkaktonte dëm armikut, por që, herë pas here, dëmtonte edhe forcat e veta. Mendoj se presidenti amerikan, Donald Trump, është në të njëjtin stil.

Ai është jashtëzakonisht i paparashikueshëm, dhe kinezët ndihen të shqetësuar nga kjo paparashikueshmëri. Trump është shumë ndryshe nga çdo paraardhës i tij, dhe kinezët nuk mund të parashikojnë realisht se si do të reagojë ndaj ndonjë ngjarjeje, sepse ai, thjesht, vepron në mënyrë të paparashikueshme.

Kjo, më shumë se çdo gjë tjetër, do ta shtyjë Xinë dhe Ushtrinë Çlirimtare Popullore të tregojnë kujdes, për shkak të pasigurisë së thellë ndaj vendimmarrjes së Trumpit.

Radio Evropa e Lirë: Po flasim tani për luftën në Iran, por një luftë tjetër që po zhvillohet tash e disa vite, është ajo në Ukrainë. Çfarë mësimesh kanë nxjerrë kinezët nga Ukraina dhe si mund të kombinohen ato me mësimet nga Irani?

Mick Ryan: Kinezët kanë qenë shumë të mirë në studimin e luftërave të popujve të tjerë - që nga Lufta e Ishujve Falkland në vitin 1983 [midis Britanisë dhe Argjentinës] dhe gjatë gjithë 43 vjetëve pasues.

Ata kanë nxjerrë mësime politike rreth asaj se si funksionon NATO-ja si aleancë dhe si i merr vendimet. Ata kanë nxjerrë gjithashtu mësime rreth asaj se si mund t'i ndajnë aleatët e NATO-s nga Shtetet e Bashkuara.

Mendoj se kanë nxjerrë mësime edhe rreth fushatës globale të dezinformimit dhe kryerjes së luftës së informacionit.

Pastaj janë edhe ato të dukshmet rreth luftës me dronë. Në paradën e fundit të madhe ushtarake, vitin e kaluar, të gjitha automjetet e blinduara që kishte shfaqur Ushtria Çlirimtare Popullore, kishin dronë mbi to.

Ata i kanë marrë këto mësime nga Ukraina dhe i kanë përforcuar nga mësimet e marra nga lufta aktuale në Iran.

Radio Evropa e Lirë: Nëse do të ishit Xi sot dhe do ta shikonit atë që po ndodh në Iran, si do të ndiheshit për gjithë situatën? Ka një krizë globale energjetike dhe një pjesë e saj ndikon edhe në ekonominë tuaj... Si mendoni se ndihet Pekini për Shtetet e Bashkuara, përtej aspektit strikt ushtarak?

Mick Ryan: Nëse do të isha Xi, ndoshta do të mendoja se ideja e tij se Perëndimi po humbet fuqinë, është e drejtë. Po shihet shpërbërja e aleancave amerikane dhe rritja e mosbesimit midis aleatëve të SHBA-së dhe administratës Trump. Për Xinë, kjo e konfirmon parashikimin e tij afatgjatë për ngritjen e Kinës.

Nëse kjo është e saktë apo jo, mbetet të shihet, por mendoj se nga këndvështrimi i tij - dhe është e rëndësishme të theksohet se ai jeton në një “dhomë jehonash”, siç bëjnë shumë diktatorë - kjo është ndoshta ajo që ai sheh.

Nuk mendoj se kjo do të thotë se ai do të donte instiktivisht ta pushtonte Tajvanin javën tjetër, por mendoj se ai do të kërkonte mundësi të tilla.

Një administratë Trump, e cila i ka dëmtuar rezervat e saj të municioneve ushtarake për shkak të kësaj lufte dhe mund të jetë e shpërqendruar nga një fushatë e ashpër zgjedhore në Kongres nga tetori deri në nëntor, mund të shërbejë që kinezët të shohin një mundësi që mund të jetë tepër e mirë për t’u humbur.

Radio Evropa e Lirë: Ne kemi qenë të fokusuar te Kina dhe planet e saj për Tajvanin, por ka shumë opsione se çfarë mund të ndodhë: nga vendosja e një qeverie lokale besnike, te bllokada e ishullit, deri te skenari më ekstrem - pushtimi i plotë ushtarak. Nëse do të ishit një planifikues kinez dhe do t’i vlerësonit të gjitha këto opsione, a duket ndonjëri prej tyre më i mundshëm ose më i suksesshëm, duke parë edhe atë që po ndodh në Iran?

Mick Ryan: Të gjithë duhet ta kuptojmë rezultatin që ata synojnë: Xi beson se Tajvani duhet të bëhet pjesë e Republikës Popullore të Kinës. Mënyrat dhe mjetet e veprimit, siç e thatë edhe ju, nuk janë të sigurta. Ka shumë opsione të ndryshme, por mendoj se dy rrugë do t’u duken veçanërisht tërheqëse.

Njëra do të ishte një marrëveshje e madhe midis Trumpit dhe Xisë, përmes së cilës Trump do ta linte Tajvanin pas dore ose të paktën do të tregonte se nuk do ta mbronte atë.

Tjetra do të ishte mundësia për një sulm të shpejtë ushtarak nga Kina ndaj Tajvanit, për ta dobësuar dhe potencialisht për ta pushtuar.

Këto janë ndoshta dy opsionet kryesore për të cilat po planifikojnë, por ka edhe shumë variante të tjera që strategët kinezë i kanë menduar për dekada të tëra./REL

lufta në iran iran kina

Sondazh

Poll

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Emigrantët bllokohen në pikën kufitare mes Kroacisë dhe Serbisë, kërkojnë informacion

Pesë turistë gjermanë mbetën të bllokuar në Karaburun, ekipet e shpëtimit bënë të mundur gjetjen

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale