LIVE UPDATES
Bota

Gjithçka që nuk dimë rreth festimeve tradicionale të natës magjike të Vitit të Ri

Traditat e zakonshme përfshijnë pjesëmarrjen në festa, ngrënien e ushqimeve speciale të Vitit të Ri, realizimin e objektiva për vitin e ri dhe shfaqjen e fishekzjarreve.

31 Dhjetor 2023, 19:30 Nga a.l
Gjithçka që nuk dimë rreth festimeve tradicionale të
Foto ilustruese

Qytetërimet nëpër botë kanë festuar fillimin e çdo viti të ri për të paktën katër mijëvjeçarë. Sot, shumica e festave të Vitit të Ri fillojnë në 31 Dhjetor, dita e fundit e kalendarit Gregorian, dhe vazhdojnë deri në orët e para të 1 Janarit (Dita e Vitit të Ri). Traditat e zakonshme përfshijnë pjesëmarrjen në festa, ngrënien e ushqimeve speciale të Vitit të Ri, realizimin e objektiva për vitin e ri dhe shfaqjen e fishekzjarreve.

Festimet e hershme të Vitit të Ri

Festimet më të hershme të regjistruara për nder të ardhjes së një viti të ri datojnë rreth 4.000 vjet në Babiloninë e lashtë. Për babilonasit, hëna e parë e re pas ekuinoksit të brendshëm – dita në fund të marsit – paralajmëroi fillimin e një viti të ri. Ata festuan me një festival masiv fetar të quajtur Akitu (që rrjedh nga fjala sumeriane) që përfshinte një ritual të ndryshëm në secilën prej 11 ditëve të tij. Përveç vitit të ri, Atiku festoi fitoren mitike të perëndisë babilonase të qiellit Marduk mbi perëndeshën e keqe të detit Tiamat dhe i shërbeu një qëllimi të rëndësishëm politik: Ishte gjatë kësaj kohe që u kurorëzua një mbret i ri ose që mandati hyjnor i sundimtarit aktual u rinovua në mënyrë simbolike.

A dinit? Për të ribërë kalendarin romak, Cezarit iu desh të shtonte 90 ditë shtesë në vitin 46 B.C. kur prezantoi kalendarin e tij të ri Julian.

Gjatë antikitetit, civilizimet në mbarë botën krijuan kalendarë gjithnjë e më të sofistikuar, duke cilësuar ditën e parë të vitit një ngjarje bujqësore ose astronomike. Për shembull, në Egjipt, viti filloi me përmbytjen vjetore të Nilit, e cila përkoi me ngritjen e yllit Sirius. Dita e parë e vitit të ri kinez, ndërkohë, ndodhi me hënën e dytë të re pas solstikut së dimrit.

Janari, dita e Vitit të Ri

Kalendari i hershëm romak përbëhej nga 10 muaj dhe 304 ditë, me çdo vit të ri që fillonte në ekuinoksin e brendshëm; sipas traditës, ajo u krijua nga Romulus, themeluesi i Romës, në shekullin e tetë B.C. Një mbret i mëvonshëm, Numa Pompilius, vlerësohet se shtoi muajt e Janarit dhe Shkurtit. Gjatë shekujve, kalendari doli jashtë sinkronit me diellin, dhe në 46 B.C. perandori  Cezari vendosi të zgjidhë problemin duke u konsultuar me astronomët dhe matematicienët më të shquar të kohës së tij. Ai prezantoi kalendarin Julian, i cili ngjason me kalendarin që përdorin sot shumica e vendeve të botës.

Si pjesë e reformës së tij, Cezari quajti 1 janarin si ditën e parë të vitit, pjesërisht për të nderuar emrin e muajit: Janus, perëndia romake e fillimeve, dy fytyrat e të cilit e lejuan atë të shikonte përsëri në të kaluarën dhe përpara për të ardhmen. Romakët festuan duke ofruar flijime Janusit, duke shkëmbyer dhurata me njëri-tjetrin, duke dekoruar shtëpitë e tyre me degë dafine dhe duke marrë pjesë në ahengje marramendëse. Në Evropën mesjetare, udhëheqësit e krishterë zëvendësuan përkohësisht 1 janarin si të parin e vitit me ditë që kishin më shumë rëndësi fetare, siç janë 25 Dhjetori (përvjetori i lindjes së Jezusit) dhe 25 Marsi (Festa e Shpalljes); Papa Gregori XIII rivendosi 1 janarin si Ditën e Vitit të Ri në 1582.

Traditat e Vitit të Ri

Në shumë vende, festimet e Vitit të Ri fillojnë në mbrëmjen e 31 dhjetorit’dhe vazhdojnë në orët e para të 1 janarit. Njerëzit shijojnë ushqime që mendohet se i japin fat të mirë për vitin e ardhshëm. Në Spanjë dhe disa vende të tjera që flasin spanjisht, njerëzit konsumojnë  rrush – duke simbolizuar shpresat e tyre për muajt para mesnatës. Në shumë pjesë të botës, pjatat tradicionale të Vitit të Ri përmbajnë bishtajore, të cilat mendohet se ngjajnë me monedha dhe suksesin e ardhshëm financiar në të ardhmen; shembuj të tjerë  të tillë janë: thjerrëzat në Itali dhe bizelet  në Shtetet e Bashkuara. Për shkak se derrat përfaqësojnë përparimin dhe prosperitetin në disa kultura, derri konsumohet natën e Vitit të Ri në Kubë, Austri, Hungari, Portugali dhe vende të tjera. Ëmbëlsira dhe pasta në formë unaze, një shenjë që viti të vij plot është zakon që realizohet nder vite në Hollandë, Meksikë, Greqi.

Zakonet e tjera që janë të zakonshme në të gjithë botën përfshijnë  fishekzjarret dhe këngët për të mirëpritur vitin e ri. Praktika e obkjetivave për vitin e ri mendohet të ketë realizuar  për herë të parë midis Babilonasve antikë, të cilët dhanë premtime për të fituar favorin e perëndive dhe për të filluar vitin e pushimit në këmbën e mbarë. (Ata thuhet se do të zotoheshin të paguanin borxhet).

Në Shtetet e Bashkuara, tradita më ikonike e Vitit të Ri është hedhja e një topi gjigant në Times Square City të New York City në mesnatë. Miliona njerëz në mbarë botën vëzhgojnë ngjarjen, e cila ka ndodh pothuajse çdo vit që nga viti 1907.

2024

Sondazh

Poll

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje

"Studentët të ndërrojnë qeverinë"/ I riu thirrje të forta nga protesta: Mos u largoni nga Shqipëria

Protestuesit nuk i tremb as shiu, thirrje të forta nga Kryeministria: Revolucion!

“I preve në besë banorët e Rrjollit dhe Thethit”/ Protestuesi thirrje Ramës: Malet i nxore në shitje

PAMJE PREKËSE/ Vogëlushja mes lotësh mesazh Ramës: Pelikanin kaçurrel do ta sjellim në Surrel

Qytetarët njëzëri para Kryeministrisë: Rama në burg, Berisha në Burg

Banorja e Rrjollit: Mos bini pre e provokimeve! Këtu do rrimë deri sa Rama të japë dorëheqjen

Protesta kundër projektit të Zvërnecit/ Protestesit mesazh Ivanka Trump: Mbaj duart larg Nartës

Tensionohet situata në protestë, policia nuk kursen qytetarët hedh ujë me piper me presion

Protesta për Zvërnecin, përplasje mes qytetarëve dhe policisë

Përplasjt mes qytetarëve dhe policisë në protestë, çahet kordoni

PAMJE nga tubimi i i katërt kundër projektit në Zvërnec #dosja #protesta #zvernec

Protestë në Durrës kundër projektit në Zvërnec, qytetarët mblidhen para Bashkisë

Berisha: Shteti duhej të ishte garanti në Zvërnec.Ndërtimet të bëhen në përputhje me standardet e BE

Berisha: Aeroporti i Vlorës kurrë nuk mund të ndërtohej aty