LIVE UPDATES
Bota

Projektet më të mëdha të mbrojtjes në Evropë në rrezik/ Mosmarrëveshjet për rol drejtues, prioritetet dhe kontrolli industrial rrezikojnë përçarjen

Airbus, i cili përfaqëson palën gjermane dhe spanjolle në Sistemin e Ardhshëm Luftarak Ajror (FCAS), i tha DW-së se është i hapur për ristrukturimin e programit pas viteve të mosmarrëveshjeve politike dhe industriale.

24 Maj 2026, 13:24 Nga E. D

Projektet më të mëdha të mbrojtjes në Evropë

Evropa donte të ndërtonte së bashku një avion luftarak të gjeneratës së ardhshme. Në vend të kësaj, projekti më i madh i saj në fushën e mbrojtjes mund të prodhojë tani dy avionë të ndryshëm luftarakë.

Airbus, i cili përfaqëson palën gjermane dhe spanjolle në Sistemin e Ardhshëm Luftarak Ajror (FCAS), i tha DW-së se është i hapur për ristrukturimin e programit pas viteve të mosmarrëveshjeve politike dhe industriale.

Kjo mund të përfshijë një "zgjidhje me dy avionë luftarakë”, e cila do t'i lejonte Francës dhe Gjermanisë të zhvillojnë avionë të veçantë luftarakë, ndërsa vijojnë bashkëpunimin për dronët, sensorët dhe sistemet dixhitale që lidhin fushëbetejën në kohë reale.

Ironia: vetë avioni luftarak mund të mos jetë më pjesa më e rëndësishme e projektit. Ky propozim shënon një ndryshim të rëndësishëm për një projekt që më parë konsiderohej simbol i unitetit ushtarak franko-gjerman.

A mund të shpëtohet ende FCAS?

"Për FCAS, puna po vazhdon me qeveritë franceze, gjermane dhe spanjolle për të vendosur për të ardhmen e projektit”, tha një zëdhënës i Airbus për DW. Shefi ekzekutiv i Airbus, Guillaume Faury, tha se programi më i gjerë ka ende kuptim, edhe nëse avioni luftarak në qendër të tij mbetet i bllokuar.

"Bllokimi i një shtylle të vetme nuk duhet të rrezikojë të gjithë të ardhmen e kësaj aftësie të avancuar teknologjikisht evropiane,” tha Faury, duke shtuar se Airbus do të mbështeste një opsion me dy avionë nëse qeveritë e kërkojnë këtë. Mosmarrëveshja ngre një pyetje më të gjerë: a mundet ende Evropa të ndërtojë së bashku sisteme të mëdha armësh?

Historia e FCAS

FCAS u lançua nga Franca dhe Gjermania në vitin 2017, me Spanjën që iu bashkua më vonë. Me një vlerë rreth 100 miliardë euro, projekti synon të ofrojë një sistem ajror luftimi të gjeneratës së gjashtë rreth vitit 2040.

Programi shkon përtej një avioni të ri luftarak. Ai përfshin gjithashtu dronë, mjete të telekomanduara, motorë dhe një "re lufte” (combat cloud), e cila synon të lidhë avionët, sensorët dhe të dhënat e fushëbetejës në kohë reale. Megjithatë, avioni luftarak është bërë burimi kryesor i mosmarrëveshjeve.

Ambiciet bërthamore ndajnë partnerët

Franca dëshiron që avioni i ardhshëm të operojë nga aeroplanmbajtëse dhe të mbajë armë bërthamore. Gjermania, që nuk është fuqi bërthamore, nuk i ndan këto kërkesa. Berlini ka vendosur tashmë të blejë avionë F-35 amerikanë për misionet e ndarjes bërthamore të NATO-s.

Kancelari gjerman Friedrich Merz e pranoi së fundmi publikisht këtë ndarje. Ai tha se Franca ka nevojë për një avion të gjeneratës së ardhshme me kapacitet bërthamor, ndërsa Gjermania aktualisht nuk ka të njëjtën kërkesë për Bundeswehr-in. Nëse dallimet nuk zgjidhen, paralajmëroi ai, "atëherë nuk mund ta vazhdojmë projektin”.

Përplasja industriale

Mosmarrëveshja politike është rezultat i një konflikti industrial. Dassault Aviation, prodhuesi francez i avionit Rafale, kërkon udhëheqje të qartë mbi avionin e ri luftarak. Airbus Defence and Space, që përfaqëson interesat gjermane dhe spanjolle, kërkon një rol më të madh.

Rezultati ka qenë një konflikt i gjatë mbi udhëheqjen, ndarjen e punës dhe transferimin e teknologjisë. Përpjekjet për ndërmjetësim nuk kanë dhënë rezultat. Airbus tani sugjeron se zgjidhja mund të jetë ndalimi i përpjekjes për të krijuar një avion që plotëson çdo nevojë.

"Reja e luftimit” mund të mbijetojë

Për shumë analistë, pjesa më e rëndësishme e FCAS nuk është më avioni luftarak. Sistemi dixhital "combat cloud” që lidh avionët, dronët, sensorët dhe armët shihet gjithnjë e më shumë si fusha ku bashkëpunimi evropian ka ende kuptim.

Eksperti i mbrojtjes Christian Mölling theksoi se kjo është e rëndësishme sepse Evropa është ende shumë e varur nga SHBA në këtë fushë. Ekspertë të tjerë argumentojnë se dronët, softuerët dhe rrjetëzimi i fushëbetejës mund të vazhdojnë edhe nëse pjesa e avionit luftarak ndahet ose zvogëlohet. Kjo do të ishte një fitore më e vogël politike sesa vizioni fillestar, por mund të parandalojë shembjen e plotë të projektit.

Edhe "super-tanku” evropian në rrezik

Problemet rreth FCAS po ndikojnë edhe në një projekt tjetër kryesor franko-gjerman: Sistemi Kryesor i Luftimit Tokësor (MGCS). MGCS synon të zëvendësojë tanket Leopard 2 të Gjermanisë dhe Leclerc të Francës. Ai u lançua paralelisht me FCAS në vitin 2017 si pjesë e një marrëveshjeje politike më të gjerë.

Ndarja ishte e qartë: Franca do të drejtonte avionin e ardhshëm luftarak, ndërsa Gjermania tankun e ardhshëm. Qëllimi nuk ishte vetëm ndërtimi i armëve, por edhe lidhja e dy fuqive kryesore ushtarake të Evropës.

Por kjo marrëveshje tani duket e brishtë. Nëse FCAS ndahet ose dobësohet, mund të ndikojë edhe në MGCS. Edhe MGCS ka hasur vonesa. Franca dhe Gjermania ranë dakord në vitin 2024 për të vazhduar fazën tjetër, por sistemi nuk pritet të hyjë në përdorim para vitit 2040.

Një provë për industrinë evropiane të mbrojtjes

Pushtimi i Ukrainës nga Rusia i shtyu qeveritë evropiane të rrisin shpenzimet për mbrojtje dhe të ulin varësinë nga SHBA. Që atëherë, Bashkimi Evropian ka bërë thirrje për më shumë prokurime të përbashkëta të armëve dhe një industri më të fortë evropiane të mbrojtjes.

Megjithatë, problemet rreth FCAS tregojnë sa e vështirë është kjo në praktikë. Analistët e mbrojtjes nga Carnegie Endowment for International Peace theksojnë se rezultati i FCAS mund të ndikojë për vite me radhë në të ardhmen e bashkëpunimit evropian në mbrojtje. Nëse projekti dështon, qeveritë mund të bëhen shumë më të kujdesshme për të nisur projekte të përbashkëta kaq të mëdha në të ardhmen./DW

Sondazh

Poll
MË SHUMË

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Emigrantët bllokohen në pikën kufitare mes Kroacisë dhe Serbisë, kërkojnë informacion

Pesë turistë gjermanë mbetën të bllokuar në Karaburun, ekipet e shpëtimit bënë të mundur gjetjen

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale

Shiko video te tjera