LIVE UPDATES
Insights

Çfarë rreziqesh sjell Djella

Lajmi më i madh ishte emërimi nga Rama i një “bot”-i të pajisur me inteligjencë artificiale si ministër i ri i Prokurimeve Publike. “Diella” do të mbikëqyrë dhe shpërndajë të gjitha tenderat publikë që qeveria u jep kompanive private.

18 Shtator 2025, 19:24 Nga Daniel Innerarity dhe Fabrizio Tassinari
Çfarë rreziqesh sjell Djella
foto ilustruese

TIRANË- Kur Kryeministri shqiptar Edi Rama shpalli së fundmi kabinetin e tij të ri, ajo që mori vëmendjen kryesore nuk ishte zgjedhja e ministrit të Financave apo e ministrit të Jashtëm. Lajmi më i madh ishte emërimi nga Rama i një “bot”-i të pajisur me inteligjencë artificiale si ministër i ri i Prokurimeve Publike. “Diella” do të mbikëqyrë dhe shpërndajë të gjitha tenderat publikë që qeveria u jep kompanive private.

“Ajo është anëtarja e parë e qeverisë që nuk është fizikisht e pranishme, por e krijuar virtualisht nga inteligjenca artificiale,” deklaroi Rama.

Sipas tij, ajo do ta ndihmojë Shqipërinë të bëhet “një vend ku prokurimet publike janë 100% të lira nga korrupsioni.” Ky hap, njëherësh provokues dhe simbolik, na kujton se ata që vendosin shpresat më të mëdha tek teknologjia shpesh janë ata që kanë më pak besim tek natyra njerëzore. Por, më me rëndësi, emërimi i Diellës tregon se ilaçi i supozuar ndaj plagëve të demokracisë po merr gjithnjë e më shumë formën e autoritarizmit digjital. Këto ndërhyrje mund t’u duken tërheqëse oligarkëve të Silicon Valley-t, por duhet të shqetësojnë demokratët kudo.

Baza konceptuale e një ministri AI qëndron tek mënyra si teknofilët e imagjinojnë marrëdhënien e njerëzimit me të ardhmen. “Tekno-zgjidhësit” i trajtojnë problemet politike, që normalisht kërkojnë debat e shtjellim si sfida inxhinierike që mund të zgjidhen vetëm përmes mjeteve teknike. Ashtu siç pamë në SHBA gjatë drejtimit të shkurtër të Elon Musk në DOGE (Departamenti i Efiçencës së Qeverisjes), teknologjia ofrohet si zëvendësim i politikës dhe vendimmarrjes politike.

Pasoja e qeverisjes së administruar nga AI është që demokracia bëhet e panevojshme. Tekno-kracia digjitale konsiston tek zhvilluesit e teknologjisë që pretendojnë autoritetin për të vendosur rregullat që duhet të zbatojmë dhe, rrjedhimisht, kushtet në të cilat do të jetojmë. Balancat dhe kontrolli i pushteteve që mbronin Locke, Montesquieu dhe themeluesit amerikanë kthehen në pengesa për vendimmarrje efikase. Pse të merremi me këto institucione, kur mund të shfrytëzojmë fuqinë e mjeteve digjitale dhe algoritmeve? Nën teknokracinë digjitale, debati shihet si humbje kohe, rregullimi si pengesë ndaj progresit, ndërsa sovraniteti popullor nuk është gjë tjetër veçse shenjtërim i paaftësisë.

Sigurisht, asnjë person i arsyeshëm nuk mund të mohojë se inovacioni teknologjik ka zgjidhur shumë probleme. Megjithatë, premtimi i madh që bëjnë sot zotëruesit e teknologjisë nuk është se ata do t’i zgjidhin problemet, por se do t’i shpërbëjnë ato. Ata mohojnë vetë idenë e një të ardhmeje problematike, të pasigurt, të paparashikueshme.

Nuk është rastësi që Presidenti kinez Xi Jinping dhe Presidenti rus Vladimir Putin u kapën kohët e fundit në një mikrofon të hapur duke folur për pavdekësinë. Të ndalosh plakjen do të thotë të na shpëtosh nga e ardhmja; do të thotë jo vetëm shmangie e asaj që pritet, por edhe ikje nga barra e zgjedhjes.

Pasi të kemi eliminuar të papërcaktuarën që na përcakton, do të bëhemi qenie të cilëve asgjë nuk mund t’u ndodhë vërtet. Do të banojmë në një të tashme të përjetshme, pa asnjë burim kuptimi përtej optimizimit të kushteve tona të jetesës, të patrazuar nga pasiguria, polemikat apo rreziqet që shoqërojnë marrjen e vendimeve. Do të arrijmë një njerëzim pa njerëzi.

Po ashtu, nuk është rastësi që eksperimenti i Shqipërisë po përqendrohet tek veprat publike dhe korrupsioni. Këto janë fushat që marrin më shumë vëmendje nga Bashkimi Europian, aty ku shumica e shqiptarëve dëshirojnë të jenë. Që prej rënies së komunizmit 35 vite më parë, dëshira e Shqipërisë për t’u bashkuar me Europën, të paktën në letër, e ka shtyrë të përqafojë premisën teknokratike të artikuluar nga sociologu gjerman Max Weber: vetëm një burokraci autonome mund të jetë e lirë nga shtrembërimet politike.

Procesi i anëtarësimit në BE ndjek parametra striktë, kushte neutrale dhe kritere rigoroze, përmes të cilave matet progresi. Megjithatë, Shqipëria, si të gjitha vendet e tjera të Ballkanit që presin në “paradhomën” e Europës, ka mësuar se teknokracia shpesh nuk është gjë tjetër veçse një “gjethe fiku” që mbulon hezitimin politik të vetë BE-së. Edhe nëse Shqipëria do të përmbushte çdo kërkesë deri në detaje të diktuara nga teknokratët e Komisionit Europian, mund të vendoseshin kushte të reja, të jepeshin justifikime, të zhvendoseshin objektivat.

Duke emëruar një ministre të AI për prokurimet, Rama po i jep Europës një shije të ilaçit të vet. Ai po përgatit gjithashtu skenën për një skenar surreal dhe zhgënjyes: zyrtarë të lartë europianë që mbajnë samite me një chatbot për të diskutuar mbi aplikimin e Shqipërisë për anëtarësim. “Diella” do t’i vendosë përballë një pasqyre – të pamëshirshme dhe të pashmangshme boshatisjes së demokracisë që ne vetë po i bëjmë vetes.

edi rama

Sondazh

Poll
Insights 17 Shtator 2025, 07:52 Ermal Mulosmani

Apostujt e Urrejtjes

Apostujt e Urrejtjes Apostujt e Urrejtjes1. PopullsiaKoha që po jetomë shënon padyshim ndryshimin më të madh në historinë...

Insights 16 Shtator 2025, 07:28 Ditmir Bushati

Njeriu apo inteligjenca artificiale?

Ditmir Bushati Nuk është një temë debati apo çështje titujsh sensacional vetëm në Shqipëri. Tema ësht&e...

Insights 4 Shtator 2025, 15:08 Klodian Tomorri

Ekspertet e kodit

Klodian Tomorri Te behet veper penale pirja e alkolit ne publik dhe te lejohet prostitucioni-thoshte njeri nga ekspertet e kodit.Ca dmth pirja e alkolit ne...

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje

"Studentët të ndërrojnë qeverinë"/ I riu thirrje të forta nga protesta: Mos u largoni nga Shqipëria

Protestuesit nuk i tremb as shiu, thirrje të forta nga Kryeministria: Revolucion!

“I preve në besë banorët e Rrjollit dhe Thethit”/ Protestuesi thirrje Ramës: Malet i nxore në shitje

PAMJE PREKËSE/ Vogëlushja mes lotësh mesazh Ramës: Pelikanin kaçurrel do ta sjellim në Surrel

Qytetarët njëzëri para Kryeministrisë: Rama në burg, Berisha në Burg

Banorja e Rrjollit: Mos bini pre e provokimeve! Këtu do rrimë deri sa Rama të japë dorëheqjen

Protesta kundër projektit të Zvërnecit/ Protestesit mesazh Ivanka Trump: Mbaj duart larg Nartës

Tensionohet situata në protestë, policia nuk kursen qytetarët hedh ujë me piper me presion

Protesta për Zvërnecin, përplasje mes qytetarëve dhe policisë

Përplasjt mes qytetarëve dhe policisë në protestë, çahet kordoni

PAMJE nga tubimi i i katërt kundër projektit në Zvërnec #dosja #protesta #zvernec

Protestë në Durrës kundër projektit në Zvërnec, qytetarët mblidhen para Bashkisë

Berisha: Shteti duhej të ishte garanti në Zvërnec.Ndërtimet të bëhen në përputhje me standardet e BE

Berisha: Aeroporti i Vlorës kurrë nuk mund të ndërtohej aty

Zvërneci,Berisha:Ne mbështesim plotësisht investimin e huaj.Sazani nuk është një investim i thjeshtë

Berisha në grupin parlamentar: Pas Kuvendit Kombëtar hyjmë në një etapë të re

Berisha: Meta është një i burgosur politik, Rama po vazhdon me besnikëri rrugën e babait të vet

Burgun apo dorëheqje? Rama kapet me gazetarin: Nuk meriton përgjigje

Protestuesit kërkojnë dorëheqjen, Rama: Film i vjetër, përfaqësoj të paktën 800 mijë shqiptarë

Protesta për Zvërnecin, Rama: SPAK po mban të ngrira fondet pa i lënë të kalojë te shitësi

Rama: Të rreshtohesh me PS, do të thotë të mbështesësh Shqipërinë drejt BE

Rama: Jemi këtu për të ndërtuar Shqipërinë e së ardhmes

Rama: Bëmë ligjin për hapjen e dosjeve të komunizmit, partia jonë u përball me të keqen në opozitë

"Kryeministri gënjeu"/ Gazetarja thirrje qytetarëve: Ai që të vjedh sot, do e bëjë dhe nesër

35-vjetori i PS në Tiranë/ Rama: Arsyeja e fitores së PS është aftësia për t’u hapur!

Mbyllet protesta për Zvërnecin #dosja #protesta #zverneci

Protesta për Zvërnecin/ Qytetarja: Ne nuk e lëshojmë sheshin pa u heq gardhi në Zvërnec dhe Rrjoll

Qytetarja: Kërkojmë anulimin e ligjit për zonat e mbrojtura, nuk ka negociata

"Anulo projektin"/ Me pankarta në duar, të rinjtë 'pushtojnë' kryeministrinë: Jep dorëheqjen

"Janë provokime"/ Çfarë po ndodh para ambienteve të Kryeministrisë?

Protestuesit i përgjigjen kryeministrit Rama: Jep dorëheqje nuk ka dialog!

Qytetarët zbresin sërish në shesh, protestojnë kundër projektit në Zvërnec

Ermonela Jaho mbështet protestën për Zvërnecin, shpërndan pamjet në rrjetet sociale

Skandali me ADS/ Berisha: U ngrit pa vendim qeverie, Rama krijoi një monstër për të vjedhur

"Populli flet në ditën e zgjedhjeve"/ Kryeministri: Thirrjet 'O Rama të QR' nuk funksionojnë me mua

Projekti për Zvërnecin/ Rama për hetimet e SPAK: Investimi nuk ndalon sa kohë unë jam këtu!

Antonio Costa: Zgjerimi një domosdoshmëri gjeostrategjike për Europën

Antonio Costa: Zgjerimi një domosdoshmëri gjeostrategjike për Europën

Mesazhi i Antonio Costës: Përshpejtoni luftën kundër krimit dhe korrupsionit në vend