6 interperlanca në Kuvend/ Seanca plenare nis me një minutë heshtje për vrasjen e efektivit në Korçë
Resorti në Zvërnec, Zhupa: S’ka turizëm të qëndrueshëm me beton të qëndrueshëm 4 Qershor, 1...
Resorti në Zvërnec, Zhupa: S’ka turizëm të qëndrueshëm me beton të qëndrueshëm 4 Qershor, 1...
E rëndë në Maliq/ Vritet polici gjatë operacionit për kapjen e një personi të kërkim, plagoset dhe nj&eu...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
Këto konflikte, në dukje të ndara nga njëra-tjetra, lidhen në fakt jo vetëm nga një përkim në kohë, por edhe nga aktorët e përfshirë. Nga Rusia tek Irani, një mori grupesh terroriste dhe aktorësh të këqij, kanë shkaktuar trazira në një pjesë të territorit që shtrihet nga Ukraina në Azerbajxhan dhe deri në Jemen.
Nga Michael Mazza “Global Taiwan”
A po hyn bota në një epokë të re të çrregullimit global? Shenjat tregojnë se po:ne po shohim njëkohësisht konfliktin më të madh të armatosur në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore, një luftë në Levant, dhe një luftë të shkurtër dhe të egër në enklavën kaukaziane të Nagorno-Karabakut.
Këto konflikte, në dukje të ndara nga njëra-tjetra, lidhen në fakt jo vetëm nga një përkim në kohë, por edhe nga aktorët e përfshirë. Nga Rusia tek Irani, një mori grupesh terroriste dhe aktorësh të këqij, kanë shkaktuar trazira në një pjesë të territorit që shtrihet nga Ukraina në Azerbajxhan dhe deri në Jemen.
Prapa tyre qëndron Republika Popullore e Kinës. Pekini ka synuar ta shesë veten si një paqe-bërës i pavarur. Por velloja që përdor për t’u maskuar është shumë transparente. E vërteta është ajo është më pak e interesuar për paqen, stabilitetin dhe drejtësinë për viktimat e agresionit, dhe më shumë për nxitjen e një kaosi globale, në të cilën Kina mund të ndjekë më lehtë qëllimet e saj.
Tani për tani, ky çrregullim i shkon shumë për shtat Xi Jinping. Po a është vërtet e ndryshme kjo periudhë nga ajo që i parapriu? Tek e fundit, në kujtesën e afërt historike nuk ka asnjë periudhë, në të cilën mund të thuhet se bota ka qenë vërtet në paqe.
Që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, Shtetet e Bashkuara kanë luftuar ose janë përfshirë në ndërhyrje ushtarake në Azinë Lindore, Evropën Juglindore, Lindjen e Mesme, Afrikë, Karaibe dhe Amerikën Latine. Kryengritjet dhe luftërat civile, kanë qenë një dukuri tipike në pjesën më të madhe të botës në zhvillim.
Terrorizmi ka qenë një shqetësim gjithnjë i pranishëm që nga vitet 1970. Gjenocidi në Ruanda ndodhi gjatë asaj që mund të konsiderohet si pika më kulmore e rendit global në vitet 1990, teksa gjenocidi në Darfur e pasoi vetëm një dekadë më vonë. Megjithatë, si periudha e Luftës së Ftohtë, ashtu edhe ajo e pas Luftës së Ftohtë shfaqën një farë rendi global, edhe nëse ai ishte ndonjëherë shumë i përgjakshëm.
Shtetet e Bashkuara u përpoqën ta reformonin rendin global në vazhdën e shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik. Ndryshimet synonin në veçanti të dobësonin normat kundër ndërhyrjes në punët e brendshme të të tjerëve, dhe jo sepse Uashingtoni ishte e etur të ndërhynte në proceset e ashpra të proceseve të jashtme politike.
Por sepse tek momenti unipolar, SHBA pa një rast të artë ku mund t’i dorëzohej më në fund impulseve të saj ungjillore. Ajo ishte një mundësi për të përmbushur fatin që kishte parashikuar dikur Thomas Jefferson për Shtetet e Bashkuara:që të bëhej një “perandori e lirisë”, duke e përhapur demokracinë në skajet më të largëta të botës.
Por natyra themelore e rendit vestfalian - një sistem shtetesh sovrane të barabarta në status, edhe pse jo në fuqi - mbeti kryesisht i pandryshuar, pavarësisht nga përqafimi më i plotë i ndërkombëtarizmit liberal nga Amerika, dhe pavarësisht lëvizjeve në disa rajone, veçanërisht në Evropë, drejt një organizimi mbi-rajonal.
Por tani ky rend dhe veçanërisht strukturat e tij moderne, janë të kërcënuara. Ndonëse të dallueshme midis tyre, pretendimet perandorake të Moskës dhe Pekinit, i referohen që të dyja epokave të mëparshme, në të cilat paraardhësit e tyre rusë dhe kinezë nuk e kishin pranuar ende qasjen vestfaliane ndaj organizimit të rendit ndërkombëtar.
Sulmi kibernetik rus ndaj Estonisë në vitin 2007, pushtimi i Gjeorgjisë në vitin 2008, aneksimi i paligjshëm i Krimesë në 2014, dhe sulmi në shkallë të gjerë ndaj Ukrainës në vitin 2022, e bënë të dukshme atë që retorika putiniane e kishte përqafuar prej kohësh:një botëkuptim, në të cilin fqinjët rusë janë shtete jo-sovrane.
Tani Rusia është në prag të rikthimit tek qasja cariste e zgjerimit të pandërprerë. Nëse kjo do të ndodhë apo jo, do të varet kryesisht nga ajo që ndodh në Ukrainë. Ndërkohë, ka kohë që po punon për të ndërtuar një rend botëror, në të cilin supozohet se është e lidhur me rregulla që nuk i ka shkruar, dhe në të cilin ajo nuk është thjesht një vend mes shumë të barabartëve, si në Azi ashtu edhe në nivel global.
Pekini synon të rivendosë një rend kinezo-centrik, të paktën në rajonin përreth, por ndoshta edhe më gjerë. Politika ekonomike e brendshme dhe ndërkombëtare dhe Nisma e Brezit dhe Rrugës (BRI), është e projektuar që të sigurojë që gjithë rrugët ekonomike të çojnë në Pekin.
Investimet tek fuqia ushtarake dhe përdorimi në rritje i saj, synojnë që me anë të frikësimit dhe forcës, Pekini të garantojë atë nuk e garantojnë dot vetëm interesat e huaja ekonomike:që vetëm Kina të jetë në krye të një hierarkie të re në Azi. Ndërkaq Irani dhe milicitë e tij shiite, përfshirë Hamasin dhe Hezbollahun, kanë një ide shumë të ndryshme mbi rendin global.
Megjithatë ato ndajnë me Rusinë dhe Kinën kundërshtimin ndaj rendit aktual që drejtohet nga SHBA-ja. Qëllimet e sotme të Teheranit, të kujtojnë në një farë mënyre Evropën para-vestfaliane, në të cilën dallimet sektare nxitën konfliktin ndërshtetëror.
Irani mbetet i përkushtuar ndaj “eksportit” të revolucionit, me anë të të cilit synon të përhapë shiizmin, dhe t’u sigurojë myslimanëve shiitë mjetet ideologjike, ushtarake dhe ekonomike për të mposhtur “imperialistët”. Pra Rusia, Kina, Irani dhe Hamasi janë që të gjithë revizionistë të rendit aktual.
Ata mund të mos bien dakord se si duhet të jetë rendi i ri botëror, apo edhe nëse duhet të ketë një të tillë. Por mbeten të bashkuar në kundërshtimin e rendit aktual. Dhe ata po shënojnë përparim në synimet e tyre. Xi Jinping po përpiqet të përfitojë nga situata, sidomos në Detin e Kinës Jugore.
Vitin e kaluar, ka pasur një presion gati të pandërprerë mbi Filipinet. Pekini po e teston administratën Biden, në një kohë që po përballet me konflikte të tjera, dhe ka sinjalizuar se është e interesuar të stabilizojë marrëdhëniet SHBA-Kinë.
Thënë ndryshe, ai po teston legjitimitetin e një rendi, në të cilin mosmarrëveshjet ndërkombëtare supozohet të zgjidhen në mënyrë paqësore, por dhe nëse fuqia amerikane (dhe e aleatëve të saj), është e aftë që ta mbajë ende në këmbë këtë rend.
Shënim:Michael Mazza, anëtar i institutit “Global Taiwan”, dhe bashkëpunëtor në think-tankun amerikan “American Enterprise Institute”.
foto ilustruese Nga Federico Rampini “Corriere della Sera” Në historinë e njerëzimit, asgjë nuk është e për...
Foto ilustruese Nga Murat Yeşiltaş “Daily Sabah” Ngjarjet e vitit 2023, i kanë diversifikuar ndjeshëm skenarët e mundshëm ...
foto ilustruese Nga Mariano Giustino “Huffington Post Italia” Samira Sabzianfard, 29 vjeçe, nga Khorramabad e provincës Lorestan, ...
aleksander vucic Nga Andrea Dudik & Misha Savic “Bloomberg” Në fillim të këtij vitit, presidenti serb Aleksandar Vucic b&eu...
Enton Abilekaj Ajo qe po ndodh keto momente me gazetarin e Ora News, Elton Qyno, eshte duke u shnderruar ne nje skandal. Prej 11 oresh, SPAK e ka mbajtur n...
foto ilustruese Nga Max Hastings “Bloomberg” “Gjithçka do të përfundojë deri për Krishtlindje!”, ë...
Mattia Feltri Nga Mattia Feltri “Huffington Post Italia” Çfarë do të ndodhë me ne, nëse pas 11 muajsh Donald Trump...
Xi Jinping Nga Federico Giuliani “Il Giornale” Dhjetë rrathë koncentrikë interesash për të përshkruar objektiva...
Kyriakos Mitsotakis dhe Rexhep Taip Erdogan Nga Francesco De Palo “Formiche” Kyriakos Mitsotakis dhe Recep Tayyip Erdogan nënshkruan Dek...
Nga Fabio Marco Fabbri “Opinione.it” Zgjedhjet në Shtetet e Bashkuara përfaqësojnë një aspekt të politikës q&e...
