6 interperlanca në Kuvend/ Seanca plenare nis me një minutë heshtje për vrasjen e efektivit në Korçë
Resorti në Zvërnec, Zhupa: S’ka turizëm të qëndrueshëm me beton të qëndrueshëm 4 Qershor, 1...
Resorti në Zvërnec, Zhupa: S’ka turizëm të qëndrueshëm me beton të qëndrueshëm 4 Qershor, 1...
E rëndë në Maliq/ Vritet polici gjatë operacionit për kapjen e një personi të kërkim, plagoset dhe nj&eu...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
KOSOVË- Ekonomia e Kosovës do të humbë deri në 500 milionë euro si pasojë e pandemisë me koronavirus, ka thënë ministri në detyrë i Financave në Kosovë, Besnik Bislimi. Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, ai ka thënë se pakoja për rimëkëmbjen e ekonomisë, pasi të kalojë pandemia, do të jetë rreth 1 miliard euro. Bislimi ka thënë se problemi më i madh për qeverinë do të jetë marrja e mbështetjes nga parlamenti, pas krizës politike që është krijuar nga mocioni i mosbesimit. Sipas Bankës Botërore dhe Fondit Monetar Ndërkombëtar, buxheti i Kosovës do të ketë 200 milionë euro më pak këtë vit si pasojë e pandemisë me këtë virus.
Zoti Bislimi, sa janë dëmet ekonomike të shkaktuara nga pandemia COVID-19?
Dëmet ekonomike në tërësi ende nuk dihen pasi pandemia nuk ka përfunduar. Por, ajo që dihet deri më tani është se, përafërsisht në baza ditore pandemia shtetit të Kosovës i ka kushtuar rreth 6 milionë euro.
Nëse këto shumëzohen me 50 ditë deri tash që kemi pasur pandemi, i bie që në total kemi humbur në prodhim rreth 300 milionë euro. Të shtojmë këtu edhe ato që mund të humbin edhe gjatë muajit maj, derisa ekonomia plotësisht të kthehet në kapacitete të plota, i bie që në tërësi mund të humb 450 – 500 milionë euro. Në rast se pastaj ecim më ritën normal pjesën tjetër të vitit.
Sa është e lartë kjo shifër për buxhetin e Kosovës, kur kemi parasysh se buxheti kap vlerën mbi 2.3 miliardë eurove?
Buxheti i Kosovës nuk ndikohet proporcinalisht me dëmet në ekonomi për arsye se 2/3 e buxhetit i grumbullojmë përmes tregtisë ndërkombëtare. Tregtia ndërkombëtare nuk ka ngecur me të njëjtin ritëm sikurse edhe ekonomia vendore. Ne deri më tani, për 50 ditë, i kemi 32 milionë euro ulje në raport me vitin e kaluar nga të hyrat doganore, që nënkupton se është përmasa më e vogël.
Ndërkaq, në tatimet e brendshme apo të hyrat nga qarkullimi i brendshëm nuk dihen për arsye se kemi bërë shtyrjen e pagesës së disa obligimeve deri në fund të muajit qershor. Kështu që, është herët të dihet sesa do të jetë ndikimi te të hyrat e brendshme tatimore.
Bizneset thonë se kanë pësuar humbje të mëdha nga masat e marra për parandalimin e pandemisë. Sa është e mjaftueshme pakoja emergjente fiskale dhe a keni mjete për zbatim?
Pakoja është emergjente, rrjedhimisht nuk mund të përmbyllë dhe nuk ka për synim përmbushjen e dëmeve që i shkaktohen ekonomisë. Pakoja emergjente vetëm garanton kalimin sa më të lehtë të kësaj faze. Mirëpo, as nuk kemi pretenduar se mbulojmë të gjitha humbjet dhe as nuk mundemi. Humbjet duhet të ndahen brenda të gjithë akterëve në ekonomi.
Ndërsa, pjesa më e madhe e ndihmës që i shkon komunitetit të biznesit arrihet përmes pakos së rimëkëmbjes ekonomike me dizajnimin e së cilës do të fillojë gjatë kësaj jave. Mirëpo kjo pako nuk mund të implementohet para se të kalojnë masat kufizuese të qeverisë, për arsye se bizneset në këtë fazë as nuk tentojnë të marrin kredi.
Tash a kemi mjete të mjaftueshme, sigurisht që do të jetë më e lehtë, sikurse Kuvendi i Kosovës të na kishte dalë në ndihmë dhe mos të ishte bërë opozitar i vendit. Por, megjithatë ne jemi duke akomoduar gjithë pakon brenda buxhetit ekzistues e pastaj buxhetin e rishikojmë në muajin qershor apo korrik. Pakoja ka filluar të zbatohet, disa pika, për shembull pagesa e ndihmave sociale, pagesa e pensioneve, shtesat e punëtorëve që kanë qenë të rrezikuar janë realizuar.
Ndërkaq, po ashtu javën e kaluar ka filluar edhe ekzekutimi i pakos që i mbulon punëtorët, janë ekzekutuar rreth 15 mijë pagesa, pjesa tjetër është ekzekutuar të hënën dhe një numër tjetër ditën e martë.
Ka pasur disa probleme, sepse është zbuluar se disa biznese kanë aplikuar por nuk është dashur të jenë pjesë e pakos, qoftë se janë ndërmarrje publike, qoftë se janë ndërmarrje që kanë operuar me sukses gjatë kësaj faze.
Për shembull, ka kompani që merret me tregti me pakicë, i ka gjithsej 1,100 punëtorë dhe i ka futur në listë të gjithë punëtorët edhe pse ne e dimë se pjesa më e madhe e këtij biznesi ka operuar pa problem.
Zoti Bislimi, përmendet se gjatë kësaj jave do fillojë dizajnimi i pakos për rimëkëmbjen ekonomike, sa mund të jetë vlera, dhe në çfarë formash do ndihmohen bizneset?
Takimi i parë është paraparë të mbahet ditën e mërkurë. Është krijuar një ekip ku ka përfaqësues të Ministrisë së Financave, Zyrës së Kryeministrit, Ministrisë se Bujqësisë, Bankës Qendrore të Kosovës, Fondit Kosovar për Garantimin e Kredive, asociacioneve të bizneseve dhe ekspertëve të pavarur.
Ky grup pastaj do të dizajnojë elementet e pakos. Ajo që dimë deri më tani është se pakoja do ta ketë vëllimin e tërësishëm të mundësive mbi një miliard euro. Mirëpo, faktikisht injeksioni është shumë i vogël, por pjesa tjetër vjen nga sistemi bankar.
Por, ne garantojmë kreditë, marrim përsipër normën e interesit. E di që do të ketë lehtësira më të mëdha për ato biznese ku pronar i biznesit është grua, pra duam që në këtë fazë ta shfrytëzojmë edhe si mundësi për fuqizimin e gruas.
Do të ketë masa ndihmë për bizneset e reja, bujqësi, eksportues. Ndihmë do të ketë edhe për amvisëri, sepse na duhet edhe fuqia blerëse, se nuk ka logjikë që të mbështesim vetëm prodhimin në qoftë se në të njëjtën kohë nuk mbështesim edhe fuqinë blerëse.
Prandaj, një pjesë e madhe e amvisërive që kanë nevojë për para të gatshme, mund të marrin kredi për dy vjet, me një normë të interesit zero ose shumë të ulët.
Do të thotë, pako për rimëkëmbjen ekonomike do ketë vlerën rreth një miliard euro, gati sa dyfishi i asaj që ka kërkuar komuniteti i biznesit për sanimin e dëmeve?
Komuniteti i biznesit ka thënë se me gjithë intervenimin mund të jetë 600 milionë euro duke përfshirë edhe pakon fillestare, ndërkaq vëllimi i përgjithshëm i injeksionit në ekonomi e kalon mbi një miliard euro, ndërsa nëse futen edhe eksportet atëherë do të jetë më e lartë.
Injeksioni është një miliard euro, mirëpo nevoja për një programim nga shteti është më pak se 300 milionë euro, për arsye se pjesa tjetër mbulohet nga sistemi bankar. Ne kemi aplikuar për kredi në disa institucione ne Bankën Botërore, në Fondin Monetar Ndërkombëtar, kemi marrë 50 milionë euro letra me vlerë, i kemi shitur Trustit Pensional të Kosovës, kemi marrë nga Bashkimi Evropian mbi 100 milionë euro, nga Banka Zhvillimore dhe këto mjete do të shkojnë kryekëput për mbulimin e nevojave të Pakos së rimëkëmbjes dhe në të njëjtën kohë në parashohim një mbulesë të shpenzimeve për mallra dhe shërbime në masën e 50 milionë eurove.
Dhe njëkohësisht rreth 100 milionë euro nga projektet kapitale dhe të gjitha këto pastaj mjaftojnë për ndërtimin e pakos së rimëkëmbjes ekonomike. Krejt çka na duhet është një parlament funksional që nuk bllokon qeverinë, por ndihmon qeverinë për të ndihmuar bizneset.
Sa vlerësoni se do jetë e vështirë rimëkëmbja në rrafshin ekonomik?
Asnjë rimëkëmbje nuk është e lehtë, por Kosova në këto pika përfiton pak a shumë nga statusi i integruar në ekonominë evropiane dhe i izoluar. Dhe nga fakti që sektori i shërbimeve, siç janë turizmi nuk janë një e hyrë e konsiderueshme e ekonomisë.
Po ashtu duhet pasur parasysh se një sektor i madh që është bllokuar në këtë fazë, është i madh nga numri i të punësuarve, mirëpo nuk është i madh për nga kontributi në ekonominë e vendit. Ky është sektori për restorantet dhe turizmi.
Këta sektorë nuk janë formalizuar në masën e mjaftueshme, rrjedhimisht edhe pse kanë 6 për qind të te punësuarve, ata kontribuojnë me vetëm 1.5 deri në 1.8 për qind në të ardhurat e përgjithshme të ekonomisë kombëtare. Kështu përmasat e dëmtimit në ekonominë e Kosovës janë dukshëm më të vogla se në vendet tjera, rrjedhimisht potenciali për t’u ripërtërirë më shpejt është më prezent në Kosovë sesa në vendet e rajonit dhe të tjera.
Marrë parasysh situatën aktuale, sa mendoni se do jenë humbjet e buxhetit për këtë vit?
Parashikimet e Bankës Botërore dhe Fondit Monetar që do të ketë ulje në të hyra në mbi 200 milionë euro. Por, unë jam shumë optimist se nuk do të kalojë mbi 120- 130 milionë euro në të hyrat e buxhetit. Pastaj diferenca tjetër krijohet përmes rritjes ë shpenzimeve që janë pjesë e pakos emergjente dhe pakos së rimëkëmbjes ekonomike.
Dhe në fund zoti Bislimi, keni ndonjë numër për rritjen e papunësisë në Kosovë, a dini sa është përqindja?
Statistikat nuk janë ende të përditësuara. Mirëpo, nisur nga mënyra sesi është dizajnuar pako për momentin nuk kemi rritje të shkallës së papunësisë, por kemi rritje të punësimit. Për arsye se bizneseve, kur i kemi thënë që mos t’i largojnë punëtorët nga puna dhe kemi motivuar të bëjnë këtë, për arsye se kur e mban një punëtor ai merr 170 euro, kurse nëse e largon punëtorin, punëtori merr 130 euro.
Do të thotë, ka arsyetime se punëtorët të mbesin në marrëdhënie pune. Ndërkohë,që janë paraqitur edhe 8,000 të tjerë që janë pajisur me kontrata pune. Që do të thotë, zyrtarisht kemi rritje të punësimit dhe nuk kemi rritje të papunësisë.
(Marrë nga REL)
1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:
BRITANI E MADHE- Në 24 orët e fundit kanë humbur jetën të paktën 453 persona duke e çuar në 29 mijë numrin total të vdekjeve. Por mediat e huaja kanë shk...
ITALI- Në këtë kohë të pandemisë anëtarët e Diasporës shqiptare janë angazhuar për t’i ardhur në ndihmë familjeve në nevojë. Në Parma të Italisë, Shpend Spahiu ...
KINË– Një raport i brendshëm kinez paralajmëron zyrtarët e Pekinit që reagimet për pandeminë e koronavirusit rrezikojnë ta zhvendosin Kinën në një konflikt...
FRANCË– Koronavirusi ka goditur rëndë edhe Francën prej më shumë se një muaji, duke shkaktuar me mijëra viktima dhe të infektuar.Për këtë shkak në një kohë...
BRITANI E MADHE- Një psikologe e specializuar, Adrienne Matei për ankthin tregon se nuk do të ketë rikthim të shpejtë të jetës normale.“Nuk do të ketë kthim të ...
GJERMANI– Prej 23 marsit në izolim Gjermania ka lejuar rihapjen e parukerive dhe berberët që të punojnë, por me respektimin e protokllit shëndetësor.Gjermania ë...
BRITANI– Christopher Ellam, 22 vjeç, u përplas me të dashurën e tij, Bethany Smith, 23 vjeç, kur ajo u kthye në shtëpi nga puna e saj në një kafen...
BRITANI E MADHE- Me miliona njerëz që janë infektuar nga Covid-19 në mbarë botën edhe pas shërimit nga ky virus vdekjeprurës mund të kenë shqetësime të rënda ...
BRITANI– Darren Buttrick, babai i tre fëmijëve, i infektuar me koronavirus u përball me lajmin më të hidhur, kur mjekët i thanë se kishte vetëm 15 minuata kohë ...
