Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Jep dorëhqjen, nuk ka dialog!
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Konflikti i ri në Lindjen e Mesme duket se i ka ndryshuar përsëri, në mënyrë të papritur, skenarët e pritshëm për ekonominë dhe tregjet financiare. Përkundrejt një inflacioni të kontrolluar, pranë ose drejt objektivit të bankave qendrore deri në shkurt, në muajin mars tensionet e reja gjeopolitike kanë sjellë një kërcim të fortë të çmimit të naftës dhe nënprodukteve të saj.
Një valë e re inflacioni po bëhet gjithnjë e më e mundshme. Inflacioni do të sillte një cikël të ri në rritje të normave të interesit në tregjet financiare, me efekte të ndjeshme në të gjitha segmentet e tyre.
Konflikti i ri në Lindjen e Mesme duket se i ka ndryshuar përsëri, në mënyrë të papritur, skenarët e pritshëm për ekonominë dhe tregjet financiare. Përkundrejt një inflacioni të kontrolluar, pranë ose drejt objektivit të bankave qendrore deri në shkurt, në muajin mars tensionet e reja gjeopolitike kanë sjellë një kërcim të fortë të çmimit të naftës dhe nënprodukteve të saj.
Pas pritshmërive të javëve të para, për një përfundim të shpejtë të konfliktit, tashmë gjithnjë e më shumë ekspertë po paralajmërojnë se çmimet e produkteve energjetike ka pak gjasa të ulen brenda një kohe të shkurtër. Komisioneri i Bashkimit Europian për Energjinë u shpreh javën e kaluar se kriza do të jetë afatgjatë dhe çmimet do të qëndrojnë të larta.
Kuptueshëm, shtrenjtimi i produkteve të energjisë është përkthyer menjëherë në rritje të pritshmërive inflacioniste, për shkak të përcjelljes së shtrenjtimit të energjisë në zinxhirin e prodhimit të mallrave dhe shërbimeve.
Një rritje e inflacionit do të shoqërohet, në mënyrë të pashmangshme, me një rritje edhe të normave të interesit në tregjet financiare. Rritja e inflacionit dhe normave të interesit do të sillte pasoja edhe në ciklin e tregut financiar, që në vitet e fundit është karakterizuar nga një rritje e kreditimit, kursimeve dhe norma të mira të përfitueshmërisë.
Rritja e normës bazë duket çështje kohe
Duke qenë se çmimet e karburanteve po qëndrojnë në nivele të larta prej më shumë se një muaji, duket se përcjellja e tyre në zinxhirin e kostove dhe çmimeve do të jetë vetëm çështje kohe. Rritja e normave të interesit nga bankat qendrore po ashtu.
Aktualisht, norma bazë e interesit në Shqipëri është 2.5%. Ky përfaqëson një territor stimulues, po të kemi parasysh se vlerësimet teorike e vendosin normën neutrale të interesit në nivelin 3.5-3.75%.
Banka e Shqipërisë, në raportin e politikës monetare për tremujorin e parë të vitit, u shpreh qartë se konflikti ushtarak në Lindjen e Mesme dhe intensifikimi i tensioneve gjeopolitike rrezikojnë të shndërrohen në një goditje negative oferte për ekonominë shqiptare.
Raporti evidenton qartë rrezikun se, në varësi të kohëzgjatjes dhe intensitetit të zhvillimeve, kjo goditje rrezikon të pasqyrohet në rritje të inflacionit dhe frenim të rritjes ekonomike në vend, në përmasa potencialisht të ngjashme me zhvillimet që pasuan fillimin e konfliktit në Ukrainë gjatë vitit 2022.
Raporti vë në dukje se inflacioni i çmimeve të konsumit ka vijuar të luhatet në nivele të ulëta në muajt e fundit, duke qëndruar poshtë, por pranë, objektivit të Bankës së Shqipërisë. Norma e inflacionit shënoi nivelin 2.2% në tremujorin e katërt të vitit 2025 dhe u rrit në nivelin 2.4% gjatë dy muajve të parë të vitit 2026.
Sipas Bankës së Shqipërisë, ecuria e inflacionit gjatë dy tremujorëve të fundit pasqyron efektin rezultant të rritjes së presioneve të brendshme dhe me natyrë më të qëndrueshme kundrejt reduktimit të presioneve të importuara dhe me natyrë afatshkurtër.
Presionet e brendshme inflacioniste vijojnë të ushqehen nga rritja e qëndrueshme e kërkesës për mallra e shërbime dhe nga rritja e pagave dhe e kostove të prodhimit, ndërkohë që pritjet për inflacionin mbeten të ankoruara pranë objektivit.
Nga ana tjetër, presionet e importuara mbeten të ulëta, të ndikuara si nga çmimet e mallrave bazë dhe të konsumit në tregjet partnere, ashtu edhe nga mbiçmimi i vazhdueshëm i Lekut. Kryesisht, këto presione e mbajnë inflacionin nën objektivin 3%.
Megjithatë, lufta në Lindjen e Mesme dhe rritja e çmimeve të naftës shumë shpejt mund të sjellin një valë të re inflacioni. Pas mbledhjes së fundit, Këshilli Mbikëqyrës u shpreh se vendimmarrja e ardhshme e politikës monetare do të mbetet e bazuar në vlerësimin e rreziqeve sipas të dhënave më të reja.
Sipas deklaratës, Banka e Shqipërisë do të monitorojë me kujdes zhvillimet, duke qenë e gatshme të reagojë me masa të politikës monetare, në kohën dhe në kahun e duhur, për të garantuar stabilitetin monetar dhe financiar të vendit.
Yield-et e borxhit të qeverisë do të rriteshin të parat
Yield-et e titujve të qeverisë shqiptare në dy vitet e fundit kanë qëndruar në nivele më të ulëta relative historike, kundrejt normës bazë të interesit. Madje, disa prej titujve me afat të gjatë maturimi në vitin e kaluar kanë prekur nivelet më të ulëta absolute historike.
Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, yield-i mesatar për të gjitha letrat me vlerë të borxhit të emetuara në tregun e brendshëm në fund të vitit 2025 ra në 4.23%, nga 4.56% që kishte qenë në fund të vitit 2024. Duke përjashtuar portofolin e bonove të financuar nga Banka e Shqipërisë, yield-i mesatar ka arritur në 4.35%, nga 4.65% që kishte qenë në fund të vitit të kaluar. Aktualisht, yield-i mesatar i borxhit të brendshëm ka arritur nivelin më të ulët të katër viteve të fundit.
Rënia e yield-eve ka qenë produkt i disa faktorëve, duke filluar nga gjendja e mirë e likuiditetit në tregun brendshëm, primet gjithnjë e më të ulëta të rrezikut, edhe falë uljes së borxhit publik dhe përmirësimit të vlerësimit të rrezikut të borxhit sovran, si dhe një zgjerim i bazës së investitorëve, i lidhur me hyrjen në treg edhe të investitorëve institucionalë jorezidentë.
Yield-et e titujve qeveritarë në përgjithësi janë hallka e parë dhe më e shpejtë ku transmetohen lëvizjet e politikës monetare të Bankës së Shqipërisë. Instrumenti më i ndjeshëm është i bonove 12-mujore, që ka edhe frekuencën më të shpeshtë të emetimit në tregun primar.
Ky tregues përdoret edhe si referencë ose benchmark për kuotimin e kredive afatgjata në Lek për sektorin privat. Për këtë arsye, një rritje e yield-eve nuk do të rriste vetëm koston e huamarrjes së qeverisë, por edhe të sektorit privat.
Inflacioni mund të frenojë rritjen e shpejtë të kredisë
Ekonomia shqiptare ndodhet në një cikël të rritjes së shpejtë të kreditimit. Në dy vitet e fundit, ekonomia shqiptare po rritet me ritmet më të shpejta që prej vitit 2008.
Rritja e shpejtë e kredisë është mbështetur nga disa faktorë, duke filluar nga performanca e mirë e ekonomisë në vitet e fundit, cikli pozitiv i biznesit, rritja e pagave, ulja e papunësisë, por edhe një ofertë më e lartë, e mbështetur nga shëndeti i mirë i sektorit bankar, konsolidimi i tij në aktorë më të mëdhenj dhe më solidë, zgjerimi i depozitave dhe normat relativisht të ulëta të interesit.
Rritja e kredisë madje ka shkaktuar shqetësim te Banka e Shqipërisë, që në dy vitet e fundit ka ndërmarrë disa masa me qëllim ngadalësimin e saj, si aplikimi i shtesës kundërciklike të kapitalit apo vendosja e kritereve të lidhura me administrimin e rrezikut të huasë. Deri tani, efektet e masave kufizuese të Bankës së Shqipërisë nuk kanë qenë shumë të rëndësishme dhe kreditimi ka vijuar rritjen me ritme të shpejta.
Megjithatë, një valë inflacioniste do ta ngadalësonte kreditimin, nëpërmjet një efekti në disa dimensione.
Inflacioni më i lartë do të godiste aftësinë paguese të subjekteve huamarrëse dhe mund të jetë premisë për një përkeqësim të cilësisë së portofolit të kredisë. Paralelisht, edhe rritja e normave të interesit do të ushtronte një efekt negativ mbi aftësinë paguese të huamarrësve dhe mbi kërkesën për kredi të re.
Nga ana tjetër, efektet e inflacionit do të shtriheshin edhe në krahun e ofertës. Përkeqësimi i treguesve makroekonomikë dhe rritja e mundshme e raportit të kredive me probleme do të tkurrnin ofertën për kredi të re dhe të diktonin një qasje më të kujdesshme të bankave në huadhënie dhe në marrjen përsipër të rreziqeve.
Rritja e inflacionit mund të gërryejë kursimet
Efekti i situatave ekonomikisht të pasigurta në kursimet e popullsisë mund të jetë i vështirë për t’u parashikuar. Nga njëra anë, rritja e inflacionit dhe normave të interesit do të sillte rritje të shpenzimeve dhe ulje të mundësive për të kursyer.
Por, psikologjikisht, në situata më të pasigurta, njerëzit mund të priren për të kursyer më shumë nga sa do të bënin në kohë më të favorshme. Një shembull ishte pandemia e vitit 2020.
Në teorinë ekonomike, një cikël i normave të larta të interesit synon të nxisë më shumë kursime dhe më pak investime. Por, në rast se një krizë çmimesh do të jetë afatgjatë, efektet e inflacionit mbi aftësinë për të kursyer të familjeve do të jenë të rëndësishme.
Kjo do të ndikonte edhe bazën e depozitave të publikut në sektorin bankar, që përbëjnë edhe burimin kryesor të mjeteve të ndërmjetësimit financiar në tregun vendas.
Një faktor tjetër për t’u konsideruar, në afat më të shkurtër, mund të jetë konkurrenca mes alternativave të ndryshe të kursimit dhe investimit që ofron tregu i brendshëm financiar. Duke qenë se yield-et e titujve të borxhit të qeverisë rriten më shpejt krahasuar me depozitat, ato bëhen më tërheqëse për investimet e individëve.
Një fenomen i tillë ndodhi në vitin 2022, kur rritja e fortë e yield-eve i shtyu shumë depozitues t’i hiqnin paratë nga depozitat bankare dhe t’i investonin në bono dhe obligacione qeveritare.
Efekti në bilancet e bankave
Në përgjithësi, ndryshimet në normat e interesit përcillen më shpejt në krahun e aktiveve të bilancit, se në atë të pasiveve. Në një moment të parë, rritja e normave të interesit do të sillte një efekt pozitiv në bilancet e bankave, duke zgjeruar të ardhurat neto nga interesat.
Rritja e normave të interesit përcillet si hallkë e parë te treguesit benchmark, siç janë yield-et e titujve qeveritarë apo Euribori. Por, gradualisht dhe në një afat pak më të gjatë, përcjellja e efekteve edhe në interesat e depozitave do ta balanconte efektin e rritjes së interesave të kredive dhe aktiveve të tjera financiare.
Në afat të shkurtër, bankat do të kishin efekte negative edhe nga zhvlerësimi i portofolit të titujve të mbajtura për shitje, që kontabilizohen me vlerë të drejtë. Rritja e yield-eve do të ulte vlerën e instrumenteve ekzistuese të borxhit dhe do të përkthehej në humbje për bankat gjatë periudhës.
Gjithashtu, rritja e normave të interesit dhe inflacioni me shumë mundësi do të rrisnin raportin e kredive me probleme, duke shtuar shpenzimet e bankave për mbulimin e humbjeve nga kreditë.
Një mjedis me norma më të larta interesi gjithashtu do të ngadalësonte huadhënien, me efekt gradual negativ mbi bazën e të ardhurave të bankave tregtare.
Një situatë me inflacion të lartë, norma më të larta interesi dhe rritje më të dobët ekonomike do të përkeqësonte performancën financiare të sektorit financiar, duke e bërë të rëndësishme ekzistencën e rezervave të kapitalit.
Në fakt, përkeqësimi eventual i shëndetit të bilanceve sot do ta gjente sektorin bankar, në tërësinë e vet, me aftësi të lartë për të përthithur goditjet. Raporti i mjaftueshmërisë së kapitalit, në nivel sistemi, është më shumë se 20%, në nivelet më të larta historike.
Forcimi i kapitalit të sektorit është nxitur nga kuadri i ri rregullator i Bankës së Shqipërisë, për shtesat makroprudenciale të kapitalit dhe për ndërhyrjen e jashtëzakonshme në banka.
Ndërkohë, përmirësimi i ndjeshëm i përfitueshmërisë i sektorit në vitet e fundit ka mundësuar përmbushjen e kërkesave të reja dhe forcimin e mjaftueshmërisë së kapitalit, në shumicën e rasteve, pa injektime të reja kapitali nga aksionerët.
Fondet e investimit mund të kenë pasoja afatshkurtra
Tregu i fondeve të investimit do të ishte një nga segmentet që do t’i ndiente i pari efektet e një rritjeje të normave të interesit. Duke qenë se fondet e investimit janë investime likuide, asetet llogariten me vlerë të drejtë, me bazë ditore. Fondet e investimit në Lek investojnë, në pjesën dërrmuese, në bono dhe obligacione të qeverisë shqiptare.
Në parim, një rritje e normave të interesave dhe yield-eve do të ulte vlerën e drejtë të tregut të instrumenteve të borxhit të mbajtura nga fondet dhe rrjedhimisht, edhe çmimin e kuotës dhe vlerën e aseteve të këtyre fondeve.
Një fenomen i tillë ndodhi për herë të parë në vitin 2022, kur rritja e shpejtë e normave të interesit u dha një goditje të fortë këtyre institucioneve financiare.
Rënia e vlerës së aseteve shtyu madje shumë investitorë të likuidonin kuotat dhe të dilnin nga investimi. Dalja nga investimi gjatë një faze kur tregu është në rënie në parim nuk është një zgjidhje e leverdishme. Por, megjithatë disa investitorë mund të zgjedhin të pranojnë një humbje nga dalja me kthime negative prej fondeve të investimit, me qëllim investimin e parave të tyre në instrumente të reja, me kthime më të larta.
Për krahasim, viti 2022 ishte padyshim më delikati për fondet e investimit në Shqipëri, në historinë e tyre të shkurtër prej afërsisht një dekade. Rritja e shpejtë e normave të interesit dhe yield-eve dha një efekt negativ në portofolin ekzistues të investimeve të këtyre fondeve, duke ulur kthimet dhe çmimet e kuotave.
Kjo ndikoi negativisht vlerën neto të aktiveve dhe në vijim, i shtyu një pjesë të investitorëve të likuidonin kuotat dhe të tërhiqeshin nga fondet e investimit.
Sipas statistikave të AMF-së, asetet neto të këtyre fondeve (përjashtuar fondet e investimeve alternative) pësuan rënie me pothuajse 47% gjatë vitit 2022. Në vlerë monetare, llogaritet se në harkun e një viti, fondet e investimit humbën pothuajse 34 miliardë lekë, ose pothuajse 300 milionë euro asete.
Efektet negative të vitit të rritjes së shpejtë të interesave u shfaqën qartë edhe në tkurrjen e numrit të anëtarëve, që ra në më pak se 29 mijë, pothuajse 28% më pak krahasuar me një vit më parë. Në një vit, më shumë se 11 mijë shqiptarë zgjodhën të dilnin nga fondet e investimit. Kjo erdhi për shkak të rënies së kthimeve në vlera negative, por sidomos si rezultat i joshjes nga rritja e fortë e yield-eve në tregun primar të bonove dhe obligacioneve të qeverisë shqiptare.
Megjithatë, kjo situatë u tejkalua në një kohë relativisht të shkurtër dhe që prej vitit 2023, tregu i fondeve të investimeve iu rikthye rritjes.
Fondet e investimit e përballuan mirë situatën gjatë vitit 2022, por një dalje në masë e investitorëve mund ta vendosë tregun në një stres likuiditeti, edhe duke pasur parasysh zhvillimin e dobët të tregut dytësor të titujve në Shqipëri.
Ndërkohë, tregu paralel i fondeve të pensionit nuk do të kishte efekte afatshkurtra negative, për arsye të teknikaliteteve të kontabilizimit të aseteve. Asetet e fondeve të investimit llogariten me kosto të amortizuar dhe një rritje e normave të interesit nuk do të krijonte efekte negative, madje, gradualisht do të përmirësonte normat e kthimit të këtyre fondeve.
Kursi i këmbimit i rrezikuar nga deficiti tregtar
Në teori, një rritje e ndjeshme e inflacionit mund të sjellë pasoja edhe në ecurinë e kursit të këmbimit.
Ekonomia shqiptare ka një pozicion të thellë deficitar në tregtinë e mallrave. Rritja e çmimeve të mallrave të importuara do të tentojë të thellojë më tej deficitin tregtar të vendit. Zgjerimi i deficitit tregtar në mallra do të ushtronte presion mbi kursin e këmbimit të monedhës, për shkak të rritjes së nevojave valutore për të financuar blerjen e importeve.
Megjithatë, shkalla e ndikimit në kursin e këmbimit do të varet nga zhvillimet në bilancin e pagesave në tërësi. Vala inflacioniste e vitit 2022 nuk solli rritje të qëndrueshme të kursit të këmbimit Euro-Lek, sepse rritja e deficitit tregtar në mallra u balancua nga zgjerimi i suficitit të shërbime, i lidhur kryesisht me turizmin.
Gjithashtu, ndikim të rëndësishëm vijoi të jepte zgjerimi i Investimeve të Huaja Direkte, sidomos në sektorin e pasurive të paluajtshme.
Megjithatë, në këtë moment, rritja e turizmit dhe e investimeve të huaja është stabilizuar në ritme më të ulëta. Një rritje e krahasueshme me vitet e mëparshme do të ishte e vështirë për t’u hipotetizuar, duke llogaritur edhe efektin negativ të inflacionit mbi kërkesën e jashtme për shërbime.
Nga ana tjetër, kriza ekonomike e shkaktuar nga një valë inflacioni të lartë mund të ketë ndikime edhe mbi flukset e investimeve të huaja, një tjetër faktor me rëndësi të madhe në bilancin e pagesave dhe kursin e këmbimit në vitet e fundit. Frenimi i investimeve të huaja gjithashtu do të krijonte presione për zhvlerësimin e monedhës vendase./Monitor.al
Rritja potenciale e ekonomisë shqiptare sot mbështetet më shumë te kapitali dhe më pak te puna. Analizat e Bankës së Shqip&...
Skema e re e shpërndarjes se bonusit të pensionistëve po aplikohet që nga muaji janar i këtij viti. Burimet nga Ministria e Ekonomis&...
Banka Botërore ka rishikuar lehtë në ulje pritshmërinë për rritjen ekonomike të Shqipërisë, duke e çuar at...
Bursat ndërkombëtare u rritën ndjeshëm, ndërsa çmimet e naftës ranë me ritme të forta, pas njoftimit për n...
Pas sektorit të shërbimeve (bareve, restoranteve dhe hotelerisë) dhe ndërtimit, brenda pak muajve, Tatimet kanë publikuar pagat refer...
Banka e Shqipërisë bleu shifrën astronomike të 1 miliardë e 27 milionë eurove në tregun valutor gjatë vitit 2025, nj&e...
TIRANË- Ekspertët e ekonomisë dhe prodhuesit rekomandojnë se vëmendja e qeverisë duhet të rikthehet në konsolidimin e ...
Grafika TIRANË- Çmimi i Platts Gasoil CIF (USD/TON), një çmim reference ndërkombëtar për naftën (diesel/gasoil)...
Numri i llogarive që shqiptarët kanë në banka ka ardhur në rritje, por një pjesë e konsiderueshme tyre janë bosh. Sip...
Kursi i këmbimit mes Euros dhe Lekut ka pësuar një goditje të re në rënie ditën e sotme. Sipas kursit zyrtar të kë...
