LIVE UPDATES
Bota

Amsterdami ndaloi reklamat e karburanteve fosile dhe mishit/ DW: Pse kritikët nuk janë të bindur për ndalimin  

Nuk është vetëm se reklamat mund të jenë të shëmtuara në një vend përndryshe piktoresk. Për Renesin, ekziston një tension i natyrshëm midis politikës ambicioze klimatike të Amsterdamit për t'u bërë plotësisht neutral ndaj karbonit deri në vitin 2050, dhe reklamave për makina dhe hamburgerë, ndër produkte të tjera, që mbushin rrugët e qytetit.  

5 Maj 2026, 18:20 Nga D.S

Amsterdami ndaloi reklamat e karburanteve fosile dhe mishit/ DW: Pse

Çdo ditë, Reint Jan Renes udhëton nga stacioni kryesor mbretëror i Amsterdamit për në zyrën e tij, duke ecur në këmbë përmes kanaleve të qytetit me pemë. Ai shpesh e gjen këtë shëtitje frustruese. 

"Kemi këtë qytet të vjetër shumë, shumë të bukur, dhe duhet të shikosh përtej të gjitha atyre shenjave që përpiqen të të shesin diçka", tha Renes, një psikolog sjelljeje që hulumton qëndrueshmërinë në qytete. 

Nuk është vetëm se reklamat mund të jenë të shëmtuara në një vend përndryshe piktoresk. Për Renesin, ekziston një tension i natyrshëm midis politikës ambicioze klimatike të Amsterdamit për t'u bërë plotësisht neutral ndaj karbonit deri në vitin 2050, dhe reklamave për makina dhe hamburgerë, ndër produkte të tjera, që mbushin rrugët e qytetit.  

Djegia e lëndëve djegëse fosile është një nga nxitësit kryesorë të ndryshimeve klimatike , me transportin, duke përfshirë makinat , aviacionin dhe transportin detar, që përbën rreth një të katërtën e emetimeve globale. Mishi dhe produktet e qumështit janë përgjegjëse për pjesën më të madhe të emetimeve të gazrave serrë që lidhen me ushqimin. 

"Në momentin që e merrni seriozisht politikën tuaj për klimën, atëherë të paktën duhet të kufizoni disponueshmërinë e të gjitha atyre materialeve promovuese, ku e vetmja gjë që përpiqen të bëjnë është të promovojnë dhe normalizojnë këto stile jetese me karbon të lartë", tha për DW Renes, i cili jep mësim në Universitetin e Shkencave të Aplikuara të Amsterdamit.

Amsterdami ka bërë pikërisht këtë, duke u bërë kryeqyteti i parë në botë që ndalon reklamat për mishin dhe produktet e lëndëve djegëse fosile, duke përfshirë kontratat e ngrohjes me gaz për shtëpitë, fluturimet, udhëtimet me anije dhe automjetet me motor me djegie të brendshme.

Dhe nuk është vetëm Amsterdami. Stokholmi do ta ndjekë shembullin këtë verë dhe më shumë se 50 qytete të tjera në mbarë botën kanë ndalime të ngjashme, duke përfshirë Sidnein, Hagën dhe Firencen. Në vitin 2022, Franca u bë vendi i parë që kufizoi reklamimin e karburanteve fosile në të gjithë vendin; Spanja mund të jetë vendi i radhës. 

“Ajo që bëjnë këto qytete pioniere është t’i bëjnë qytetet e tjera të reflektojnë, ‘Hej, e dini çfarë? Mënyra se si e organizuam qytetin tonë nuk është domosdoshmërisht ashtu siç duhet të jetë’”, tha Jan Willem Bolderdijk, profesor i qëndrueshmërisë dhe marketingut në Universitetin e Amsterdamit. 

Pse të ndalohen reklamat e karburanteve fosile?  
Reklamat për produktet e karburanteve fosile janë kudo. Kompanitë e mëdha të naftës dhe gazit shpenzojnë miliarda dollarë duke sponsorizuar ligat sportive, duke financuar muzetë dhe duke paguar influencues për të publikuar gjëra të tilla si kartat e shpërblimeve të stacioneve të benzinës në TikTok, sepse reklamat funksionojnë kur bëhen mirë.  

Studiuesit në OJQ-në mjedisore Greenpeace Netherlands dhe Institutin New Weather vlerësuan se reklamat e makinave dhe linjave ajrore në BE vetëm në vitin 2019 mund të jenë përgjegjëse për deri në 122 milionë ton emetime të gazrave serrë - më shumë sesa emeton Belgjika në një vit. 

Ideja pas një ndalimi është se ai ua heq kompanive mundësinë për të promovuar produkte me përmbajtje intensive karboni, si SUV-të dhe avionët, dhe mund të ndihmojë në ndryshimin e "qëndrimeve ndaj konsumit të karburanteve fosile", tha raporti i Greenpeace. Kjo nga ana tjetër do të ndihmonte në uljen e emetimeve.  

Është një faqe e nxjerrë direkt nga i njëjti manual i politikave publike i përdorur për të frenuar pirjen e duhanit në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të, pasi dëmet e tij shëndetësore u kuptuan qartë. Një shqyrtim i ndalimeve globale të reklamimit të duhanit zbuloi se politikat shoqëroheshin me 20% më të ulëta shanse për të pirë duhan aktualisht dhe një rrezik të reduktuar prej 37% tek njerëzit që fillojnë të pinë duhan për herë të parë.

Qeveritë po zbatojnë të njëjtën logjikë për reklamat e karburanteve fosile, sepse djegia e naftës, qymyrit dhe gazit dëmton klimën dhe shëndetin publik, me ndotjen e ajrit, për shembull, e lidhur me miliona vdekje të parakohshme çdo vit në nivel global.

Por nuk është aq e thjeshtë sa një llogaritje e raportit të emetimeve për qeveritë.

"A do të çonte ky ndalim i reklamave në ndryshime në sjellje brenda natës? Epo, përgjigjja është jo," tha Bolderdijk. "U deshën dekada që të shfaqeshin këto lloje normash konsumi."

Përkrahësit argumentojnë se ndalimet e reklamave fillojnë t’i shkatërrojnë këto norma dhe të ndikojnë në qeveritë e tjera që të ndjekin shembullin e tyre.

Është një pohim i bazuar në atë që ekonomisti i famshëm John Kenneth Galbraith e përshkroi në fund të viteve 1950 si 'efekti i varësisë' - ideja se reklamat krijojnë dëshira ose dëshira artificiale që nuk ekzistonin tashmë për produkte dhe përvoja që nuk na duhen domosdoshmërisht, si makina shumë më e madhe. 

“Tani kemi adoptuar një stil jetese relativisht intensiv ndaj karbonit, dhe ky stil jetese është pjesërisht i normalizuar dhe i krijuar nga reklamat, të cilat gjatë dekadave na kanë bërë të ndihemi sikur mund të jemi të lumtur vetëm nëse fluturojmë ose udhëtojmë me anije turistike”, shtoi Bolderijk. 

Pse kritikët nuk janë të bindur për ndalimin  
Jo të gjithë janë të kënaqur me vendimin e Amsterdamit. Bizneset po e kritikojnë humbjen e fitimeve. JCDecaux, operatori më i madh i reklamave në natyrë në botë, u përpoq të lobonte kundër ndalimit të Amsterdamit, duke paralajmëruar për "pasojat financiare dhe ligjore me ndikim të gjerë", sipas agjencisë investigative të klimës DeSmog . Ligjvënësit konservatorë holandezë e kanë kritikuar gjithashtu politikën për kufizimin e lirive. 

Grupet holandeze të industrisë së udhëtimeve paditën së fundmi Hagën, duke argumentuar se ndalimi i saj i vitit 2024 shkelte lirinë e fjalës, binte ndesh me ligjin tregtar të BE-së dhe tejkalonte autoritetin e qytetit.

Një gjykatë holandeze i hodhi poshtë këto argumente dhe mbështeti ndalimin, duke vendosur se reklamat komerciale bien jashtë mbrojtjeve kushtetuese të lirisë së fjalës, se qëllimet për klimën dhe shëndetin justifikojnë kufizimet në tregti dhe se interesat komerciale të reklamuesve thjesht nuk i tejkalojnë interesat e përgjithshme shëndetësore të qytetarëve.

Politika të tilla kanë kufizime. Ndalimi i Amsterdamit, i cili hyri në fuqi më 1 maj, zbatohet për të gjitha reklamat në infrastrukturën e kontrolluar nga qyteti. Kjo përfshin 1,350 panele për stacionet e autobusëve, 225 ekrane në stacionet e metrosë dhe 470 panele të pavarura, shpesh me ndriçim nga prapa, që shfaqen në trotuare.  

Ajo që nuk kufizon është prona private; pronarët e dyqaneve janë ende në gjendje të promovojnë produktet në një mënyrë "të kufizuar" jashtë ambienteve të tyre, sipas një dokumenti politikash të këshillit bashkiak. Gjithashtu, i lë hapësirat dixhitale, ku tani shfaqen shumica e reklamave, të paprekura.

Të tjerë e kanë kritikuar ndalimin si politikë thjesht "simbolike". Dhe vetëm ndalimi i reklamave nuk do t'i ndryshojë gjërat, thonë ekspertët.

Por Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike, organi kryesor në botë i shkencëtarëve të klimës, vlerëson se "ndryshimet nga ana e kërkesës", që do të thotë zakonet e konsumatorëve dhe përshtatjet e stilit të jetës, mund të sjellin një ulje prej 40% deri në 70% të emetimeve globale deri në vitin 2050. Njerëzit thjesht kanë nevojë për politikat, infrastrukturën dhe teknologjinë e duhur për të lehtësuar këto ndryshime.  

"Është me të vërtetë një paketë ndërhyrjesh që së bashku mund të ndryshojnë këto norma shoqërore me intensitet të lartë karboni", tha Bolderdijk. "Dhe këto ndalime të reklamave të fosileve janë vetëm një nga shumë masat e nevojshme."/DW

amsterdami

Sondazh

Poll

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje