LIVE UPDATES
Insights

HISTORIA: Erdhi një burrë me lëkurë të errët dhe na foli: Unë jam Camus– Sartre e pëlqeu menjëherë

4 Janar 2023, 17:19 Nga k.m.
HISTORIA: Erdhi një burrë me lëkurë të errët dhe
Jean-Paul Sartre dhe Albert Camus

Më 4 janar 1960, Albert Camus u vra në një aksident automobilistik, në moshën vetëm 46-vjeçare. Jean Paul Sartre, me të cilin kishte pasur miq, por edhe armiq të betuar filozofikë, shkruan një nekrologji tronditëse. Jean-Paul Sartre dhe Albert Camus u takuan në vendin më të përshtatshëm, në kohën më të përshtatshme: në vitin 1943, në Parisin e pushtuar nga gjermanët, dy gjigantët intelektualë të shekullit të 20-të kishin filluar të mendonin për botën e pasluftës dhe veçanërisht Evropën e pasluftës.

"Ne duhej t'i jepnim epokës së pasluftës ideologjinë e saj,”-shprehej Simone de Beauvoir, vetë filozofe dhe shkrimtare dhe shoqëruese e Sartrit.

Sartri dhe Camus sigurisht që e njihnin tashmë punën e njëri-tjetrit, njohja e tyredo të çonte në një miqësi të thellë, aq të thellë sa Beauvoir ishte xheloze. “Ne jemi si dy qen që gërryejnë të njëjtën kockë”, shkroi ajo për veten dhe Sartre. Kocka ishte sigurisht Camus.

Camus, më i ri nga të dy dhe më i shqetësuar, ishte redaktori i gazetës së rezistencës "Combat", në të cilën shkruante edhe Sartri. Ata kishin kritikuar tashmë veprat e njëri-tjetrit me Sartrin që shkruante për "I huaji" të Camus. Beauvoir e përshkroi takimin e tyre të parë në kujtimet e saj: Një i ri me lëkurë të errët erdhi dhe na u prezantua. Ishte Albert Camus. Romani i tij "I huaji" ishte botuar një vit më parë dhe pati një sukses të madh. Eseja e tij filozofike "Miti i Sizifit" ishte shfaqur gjashtë muaj më parë. Camus donte të takonte më në fund Sartrin. Ishte një takim i shkurtër. "Unë jam Camus," tha ai. Sartri i gjeti menjëherë një personalitet shumë të pëlqyeshëm.

“I dashur Sartri im, shpresoj që ti dhe Beaver (pseudonimi i Sartrit për Beauvoir) të jeni duke punuar shumë. Më thuaj kur do të kthehesh në Paris që të organizojmë një mbrëmje të relaksuar”, i ka shkruar Camus mikut të tij të ri shumë shpejt.

Të dy nuk mund të ishin më të ndryshëm: Sartri "i shëmtuar me çdo standard", Camus nga ana tjetër shpesh krahasohej me Humphrey Bogart. Borgjezi Sartri kishte studiuar në Sorbonë, Camus , fëmijë i një familjeje punëtore, francezë të gjeneratës së tretë nga Algjeria, të dy filozofët përfaqësonin dy pjesë krejtësisht të ndryshme të strukturës shoqërore të Francës.

Sartrit i pëlqente shakatë e vrazhda të Camus-it dhe ai shijoi mikpritjen e Sartrit dhe Beauvoir-it në sallonet shumë snobiste pariziane.

Miqësia e tyre u zhvillua me shpejtësi: Në vitin 1946, Camus e ftoi Sartrin në SHBA dhe ai tha në një intervistë për Vogue: Në shkrimet e Camus shihet letërsia franceze e së ardhmes. Megjithatë, edhe nga ajo kohë e miqësisë së ngushtë, dallimet filozofike të të dyve po zienin dhe ishte vetëm çështje kohe që të viheshin përballë njëri-tjetrit.

Miqësia e tyre, e cila nisi aq premtues, shpejt u shndërrua në një nga rivalitetet më legjendare në letërsinë botërore.

Ndarja përfundimtare erdhi në vitin 1951, me librin "Revolucionisti" të Camus, i cili mbronte individualizmin moral dhe kritikoi dhunën revolucionare. Në vend që të merrej me çështjen e vetëvrasjes, siç kishte bërë në Mitin e Sizifit, këtu Camus i drejtohet çështjes së vrasjes dhe arrin në përfundimin se, me përjashtim të rrethanave shumë të veçanta, siç ishte pushtimi nazist, dhuna nuk justifikohet dhe me pak fjalë, për të qëllimi nuk i justifikonte mjetet. Sartri, një marksist dogmatik që kishte justifikuar persekutimet e Stalinit në artikujt e tij, u zemërua. Të dy filluan të bënin shkëmbime personale, në formën e kritikës letrare.

Disa vjet më vonë, kur shpërtheu lufta për pavarësinë e Algjerisë, Sartri, një antikolonialist i vendosur, mori anën e Frontit Çlirimtar Algjerian, duke justifikuar çdo akt dhune të kryer nga rebelët, madje edhe kundër civilëve. Kjo për Camus ishte "përtej çdo justifikimi". Ata të dy, në zemër, ishin aq të ndryshëm në qasjen e tyre ndaj ekzistencializmit, saqë është pothuajse absurde t'i vendosësh në të njëjtën kategori; Camus, për më tepër, e urrente termin "ekzistencialist". Sidoqoftë, mosmarrëveshja e tyre kryesore ishte politike dhe kishte të bënte me marrëdhëniet themelore midis politikës dhe etikës. Për Camus, politika ishte në varësi të etikës. Sartri kishte qëndrim të kundërt.

Mosmarrëveshja e tyre u bë shumë e qartë kur, disa vjet pas luftës, intelektualët francezë kërkuan ndalimin e ekzekutimit të një bashkëpunëtor të nazistëve, Robert Brasselac. Camus e nënshkroi letrën, pasi ishte kundër dënimit me vdekje.

"Nuk mund të dënosh një krim me një krim tjetër,"- shkroi ai.

Sartri dhe Beauvoir nuk e nënshkruan atë. Edhe ata nuk besonin në hakmarrjen si mjet për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve njerëzore, por ishin të mendimit se "ka disa njerëz që nuk kanë vend në botën që ne po përpiqemi të ndërtojmë". Ky këndvështrim pasqyron edhe dogmatizmin e tyre marksiste. Camus i shikonte gjithmonë situatat përmes syrit të tij humanist; Sartri shikonte vetëm qëllimin, parajsën që do të vinte. Me "revolucionarin", Camus mori një distancë përfundimtare nga marksizmi, madje duke shprehur neverinë e tij për të dhe përkrahësit e tij.

Në shkëmbimin publik të letrave të hapura që pasoi, Sartri e quan Camus një moralist dhe "një shpirt të varfër që është krejtësisht i shkëputur nga realiteti". Në një botë plot me padrejtësi sociale, dilema e intelektualit ishte një, shkruante Sartri: Ose do të ishte indiferent ndaj drejtësisë sociale dhe do të merrej me metafizikë, ose do të mbështeste Partinë Komuniste.

Më 4 janar 1960, Albert Camus u vra në një aksident automobilistik në moshën 46-vjeçare. Sartri shkruan një nekrologji prekëse.

“Ne kishim debatuar. Megjithatë, një grindje nuk ka rëndësi, edhe nëse ata që u grindën nuk u takuan më. Është thjesht një mënyrë tjetër për të jetuar së bashku, pa e humbur nga sytë njëri-tjetrin, në këtë botë të ngushtë që na është dhënë. Lufta jonë nuk më ndaloi të mendoja për të, nuk më ndaloi të ndjeja sytë e tij në librin ose gazetën që po lexoja dhe të pyesja veten "çfarë po mendon ai për këtë?", "Çfarë po mendon ai tani? ".

Ai përfaqësoi në kohën tonë ekzemplarin më të fundit të asaj varg të gjatë moralistësh, veprat e të cilëve përbëjnë ndoshta elementin më autentik në letrat franceze.

Humanizmi i tij këmbëngulës, i ngushtë dhe i pastër, i ashpër dhe sensual, zhvilloi një luftë të pasigurt kundër ngjarjeve të mëdha dhe pa formë të epokës. Por nga ana tjetër, përmes refuzimeve të tij të ashpra, ai konfirmoi, në zemër të kohës sonë, kundër makiavelistëve dhe kundër idhullit të realizmit, ekzistencën e çështjes morale.

Duhej ta shmangje ose ta luftoje; ai ishte i nevojshëm në atë konflikt"./CNN

jean-paul sartre albert camus

Sondazh

Poll
Insights 29 Dhjetor 2022, 13:11 Ledi Shamku

Njeriu ka përmasat e gjuhës që flet

Foto ilustruese Po e nis duke thënë se vjeshta e këtij viti qe një vjeshtë përkimesh (koincidencash), dhe se Epikyri na thot&...

Insights 16 Dhjetor 2022, 11:17 Sonila Meço

Si u katandisëm kësisoj xhanëm?! Si?

Sonila Meco Na janë çakërdisur prioritetet, kemi bërë një vend nga ku duan të ikin pa kthim shumica. Si ka mund&e...

Insights 14 Dhjetor 2022, 14:58 Klodian Tomorri

Taksë solidariteti, apo...?

Klodian Tomorri Qeveria do taksoje me 50% te ardhurat e jashtezakonshme te prodhuesve privat te energjise elektrike qe nuk i shesin energjine shtetit, por ...

Insights 7 Dhjetor 2022, 19:53 Auron Tare

Ç'ndodhi në Urën e Peratit

Fotoja e shpërndarë nga Auron Tare Ka disa vjet qe i takoj cdo fund shtatori pergjate brigjeve te Vjoses midis Kelcyres dhe Tre urave. Ish ushtar...

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje