LIVE UPDATES
Insights

Nuk mund të krijohen hapësira për art duke sakrifikuar historinë

Por në përpjekjen për të krijuar hapësira të reja për artin, nuk mund të sakrifikojmë historinë. Nuk mund të prishim apo të transformojmë një nga godinat më simbolike të periudhës së diktaturës, si Vila 31 e Enver Hoxhës, duke e kthyer atë në një “laborator arti”.

22 Maj 2026, 10:56 Nga Jona Dividi
Nuk mund të krijohen hapësira për art duke sakrifikuar
Vila 31

Artistët dhe krijuesit në Shqipëri, prej vitesh flasin për mungesën e galerive, studiove, rezidencave artistike dhe politikave serioze kulturore që do t’i jepnin frymëmarrje krijimtarisë shqiptare. Dhe kjo është një nevojë reale, e domosdoshme dhe e vonuar prej kohësh.

Por në përpjekjen për të krijuar hapësira të reja për artin, nuk mund të sakrifikojmë historinë. Nuk mund të prishim apo të transformojmë një nga godinat më simbolike të periudhës së diktaturës, si Vila 31 e Enver Hoxhës, duke e kthyer atë në një “laborator arti”.

Vetëm para pak ditësh, së bashku me disa miq të huaj, vizituam Vilën 31. Ajo që pashë më la një shije të keqe. Mobiljet e zhvendosura nëpër cepa, muret e dëmtuara për vendosjen e instalacioneve dhe hapësirat e transformuara për nevoja artistike më bënë të reflektoj.

Duke qenë vetë pjesë e arteve pamore dhe duke njohur nga afër proçesin e krijimit artistik, e di shumë mirë që instalacionet dhe ndërhyrjet artistike, sado të kujdesshme, lënë gjurmë në ambientin ku realizohen. Arti nuk mund të ndërtohet duke sakrifikuar një nga dëshmitë e pakta historike që na kanë mbetur.

Një godinë si Vila 31 nuk duhet parë thjesht si një hapësirë bosh për t’u shfrytëzuar. Ajo mbart histori. Dhe historia, qoftë e dhimbshme apo jo, duhet ruajtur, dokumentuar dhe kthyer në muze për brezat që vijnë dhe për vizitorët që kërkojnë të kuptojnë të shkuarën tonë.

Është paradoksale që shumë të huaj tregojnë interes të madh për këto objekte historike, ndërsa ne vetë shpesh nuk dimë t’i mbrojmë ato. Në Poloni, Auschwitz është ruajtur me fanatizëm si kujtesë e një prej tragjedive më të mëdha njerëzore dhe sot vizitohet nga miliona njerëz çdo vit. Jo për ta glorifikuar historinë, por për të mos e harruar atë.

Ndaj problemi nuk është arti. Problemi është mungesa e politikave serioze për artin dhe artistët. Kthimi i godinave historike në “laboratorë krijimtarie” nuk i bën nder as artit dhe as trashëgimisë kulturore, kur në vend mungojnë hapësirat reale dhe investimet afatgjata për kulturën.

Vetëm duke e përballur dhe dokumentuar të shkuarën mund të ndërtojmë kujtesë kolektive, të reflektojmë mbi gabimet dhe t’u lëmë brezave që vijnë mundësinë për ta kuptuar historinë ashtu siç ka qenë. Nëse vërtet duam të mbështesim artin, atëherë duhet të ndërtojmë politika të mirëfillta për artistët, rezidenca të reja, studio, galeri dhe qendra kulturore dinjitoze. Artistët shqiptarë përfaqësojnë vendin me dinjitet kudo në botë dhe meritojnë mbështetje të vërtetë, jo zgjidhje që vijnë duke cenuar historinë.

Arti dhe historia nuk duhet të jenë kundër njëra-tjetrës. Përkundrazi, ato duhet të ecin bashkë, për të ndërtuar kujtesën, kulturën dhe identitetin e një kombi.

jona dividi vila 31

Sondazh

Poll
Insights 11 Maj 2026, 11:57 Ditmir Bushati

A ka Shqipëria një Politikë të Jashtme?

Kjo pyetje shtrohet teksa jetojmë në një periudhë tranzicioni dhe transformimi të thellë gjeopolitik, ku normat e rendit të...

Insights 6 Maj 2026, 21:24 Klodian Tomorri

Nga buron suksesi i zotit Teqja

Dionis Teqja, pronari i Megatekut ka bere nje padi kunder nje numri te madh portalesh ne Shqiperi, ku kerkon heqjen e nje lajmi dhe gjobitjen me 500 mije euro...

Insights 27 Prill 2026, 20:54 Ermal Mulosmani

Vuajtjet çnjerëzore të Ilir Metës

Ermal Mulosmani Pamjet e Ilir Metës në gjyq sot ishin makabre. Një fytyrë e zbehtë me një ngjyrë kufome, jepte të k...

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale

Berisha: Gjithçka zhvillohet sot në rrugë dhe sheshet e Tiranës është një betejë e kauzës

Këshilli Kombëtar/ Berisha prezanton emrat e propozuar për anëtarët e Këshillit të Diasporës

Dua Lipa: Frymëzuese të shoh qytetarët në protestë, ndërkohë që qeveria anashkalon ligjet