6 interperlanca në Kuvend/ Seanca plenare nis me një minutë heshtje për vrasjen e efektivit në Korçë
Resorti në Zvërnec, Zhupa: S’ka turizëm të qëndrueshëm me beton të qëndrueshëm 4 Qershor, 1...
Resorti në Zvërnec, Zhupa: S’ka turizëm të qëndrueshëm me beton të qëndrueshëm 4 Qershor, 1...
E rëndë në Maliq/ Vritet polici gjatë operacionit për kapjen e një personi të kërkim, plagoset dhe nj&eu...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
• Autoritetet iraniane kanë arrestuar 700 persona të akuzuar si “mercenarë të Izraelit” gjatë konfliktit 12-ditor. • Arrestimet e agjentëve izraelitë janë bërë në të gjithë Iranin, sipas Fars, duke përfshirë provincat Kermanshah, Isfahan, Khuzestan, Fars dhe Lorestan. • Autoritetet ende nuk kanë publikuar detaje mbi numrin e spiunëve të dyshuar izraelitë të arrestuar në kryeqytetin Teheran, raportoi agjencia. • Media të tjera iraniane kanë raportuar ekzekutime të shumta të agjentëve të dyshuar izraelitë të kryera që nga fillimi i konfliktit. • I dërguari i Iranit në Kombet e Bashkuara, Amir-Saeid Iravani, falënderoi Katarin për rolin e tij në armëpushimin Iran-Izrael në një takim të Këshillit të Sigurimit të OKB-së të martën. • Nga ana tjetër, Danny Danon, ambasadori i Izraelit në Kombet e Bashkuara, tha se vendi i tij do të reagonte “me forcë” ndaj çdo shkeljeje të armëpushimit të arritur me Iranin. • Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka mohuar raportet për dëme të kufizuara në objektet bërthamore të Iranit, duke akuzuar median, përfshirë CNN, se po përpiqen të denigrojnë një nga operacionet ushtarake më të suksesshme në histori. • Me anë të një postimi në në Truth Social, Trump shkruan se objektet bërthamore në Iran janë shkatërruar plotësisht. • Një vlerësim i hershëm i inteligjencës së Pentagonit për sulmin e SHBA-së ndaj objekteve bërthamore të Iranit thotë se sulmi nuk e shkatërroi programin bërthamor të vendit dhe ndoshta vetëm e vonoi atë "disa muaj, vetëm". • Rezervat e uraniumit të pasuruar të Iranit nuk u eliminuan në bombardimet e së shtunës, thanë burime të njohura me vlerësimin e Agjencisë së Inteligjencës së Mbrojtjes për partnerin amerikan të BBC-së, CBS. • Centrifugat e Iranit janë kryesisht "të paprekura" dhe ndikimi i sulmeve ishte i kufizuar në strukturat mbi tokë, shtojnë burimet. • Shtëpia e Bardhë e ka quajtur vlerësimin "krejtësisht të gabuar" dhe thotë se është zbuluar nga "një humbës i nivelit të ulët në komunitetin e inteligjencës".
13 artikuj për këtë temë.
LINDJE E MESME- Kreu i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike të OKB-së, Rafael Grossi, thotë se inspektorët e tij duhet të kthehen në Iran dhe të riangazhohen me vendin. Grossi thotë se përparësia e tij kryesore është të kthehet, por shton se kjo nuk do të ishte një gjë e lehtë.
Kur u pyet në lidhje me raportet se programi bërthamor i Iranit ishte penguar vetëm disa muaj nga sulmet në objektet e tij bërthamore, Grossi thotë se nuk i pëlqen kjo qasje e orës me rërë. Ai thekson se njohuritë teknologjike janë aty si dhe kapaciteti industrial është aty.
"Nuk më pëlqen kjo qasje e orës me rërë, është në syrin e shikuesit. Sidoqoftë, njohuritë teknologjike janë aty, kapaciteti industrial është aty, këtë askush nuk mund ta mohojë. Ekziston një shans për një zgjidhje diplomatike, një hapje. Nuk duhet ta humbasim këtë mundësi. Nuk ka rëndësi nëse janë dy apo tre muaj, ne kemi nevojë për një zgjidhje që do t'i rezistojë kohës", tha ai.
EUROPA- Shefja e Politikës së Jashtme të Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, ka thënë se ende nuk është e qartë nëse sulmet e SHBA-së ndaj Iranit ishin të ligjshme.
Ajo thotë se kushdo që përdor forcën duhet gjithashtu të justifikojë se kjo është sipas ligjit ndërkombëta. Kur u pyet drejtpërdrejt nëse sulmet amerikane ishin të ligjshme, ajo thotë se kjo “nuk është absolute”.
Kallas thotë se beson që sulmet e SHBA-së në centralet bërthamore të Iranit e kanë penguar programin e tij. Por ajo shton se kjo nuk e ka “fshirë njohuritë” bërthamore të Iranit gjë që, thotë ajo, nënvizon nevojën për një zgjidhje diplomatike.
Kallas gjithashtu shton se Perëndimi ka ende çështje të tjera për të adresuar me Teheranin duke përfshirë programin e tij të raketave balistike, mbështetjen e tij për Rusinë në luftën në Ukrainë dhe qytetarët evropianë të ndaluar në Iran.
"Duhet të ulemi dhe të diskutojmë të gjitha këto çështje", thotë ajo.
HAGË- Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, thotë se nuk ka kundërshti që Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ndau publikisht një mesazhin e tij ndërsa fluturonte për në Holandë për samitin e liderëve të së mërkurës, duke këmbëngulur se gjithçka që shkroi në mesazhin e tij ishte e vërtetë.
"Ajo që i thashë në mesazhin me tekst, është plotësisht në rregull që e publikoi. Mendoj se është një deklaratë fakti", tha Rutte. Ai mohoi se episodi mund të ishte pak i sikletshëm.
"Absolutisht jo", tha ai. Mesazhi, të cilin Trump e postoi në Truth Social ndërsa fluturonte për në Evropë të hënën, vlerësonte udhëheqësin amerikan për presionin që i bëri anëtarëve të NATO-s që të shpenzonin më shumë për mbrojtjen.
“Do të arrini diçka që ASNJË president amerikan në dekada nuk ka mundur ta bëjë. Evropa do të paguajë shpenzimet për mbrojtjen siç duhet, dhe kjo do të jetë fitorja juaj”, shkroi Rutte, përpara se t’i uronte presidentit të SHBA-së udhëtime të mbara në Holandë për samitin e NATO-s.
IRAN- Parlamenti i Iranit votoi të mërkurën për të pezulluar bashkëpunimin e vendit me mbikëqyrësin bërthamor të OKB-së, Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA). Vendimi i Asamblesë Konsultative Islamike të Iranit, i njohur si Mexhles, tani do të duhet të ratifikohet nga Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare i kryesuar nga Presidenti Masoud Pezeshkian.
Votat nga Mexhlesi, veçanërisht kur kanë të bëjnë me çështjet e jashtme, shpesh konsiderohen simbolike, përveç nëse mbështeten nga organi më i fuqishëm i zgjedhur me kujdes nga Udhëheqësi Suprem Ali Khamenei.
Të dielën, pas sulmeve amerikane në vendet bërthamore iraniane, komiteti i sigurisë kombëtare dhe politikës së jashtme i parlamentit i propozoi legjislaturës që Ngushtica e Hormuzit, e cila shtrihet në bregdetin jugor të Iranit, të mbyllet. Ky vendim në fund të fundit do të merret edhe nga Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare.
IAEA ka kërkuar rifillimin e marrëdhënieve të saj me Iranin, të ndërprera nga sulmet e paprecedentë të Izraelit ndaj objekteve bërthamore në vend, duke filluar nga 13 qershori.
Të martën, organi mbikëqyrës lëshoi një deklaratë duke përshëndetur përfundimin e konfliktit 12-ditor, duke thënë se “inspektorët e IAEA-s kanë mbetur në Iran gjatë gjithë konfliktit dhe janë gati të fillojnë punën sa më shpejt të jetë e mundur, duke u kthyer në vendet bërthamore të vendit dhe duke verifikuar inventarët e materialit bërthamor - duke përfshirë më shumë se 400 kg uranium të pasuruar në 60% - të cilin e verifikuan për herë të fundit disa ditë para se të fillonin sulmet ajrore izraelite më 13 qershor.”
LINDJE E MESME- Një vlerësim i hershëm i inteligjencës së Pentagonit për sulmin e SHBA-së ndaj objekteve bërthamore të Iranit thotë se sulmi nuk e shkatërroi programin bërthamor të vendit dhe ndoshta vetëm e vonoi atë "disa muaj, vetëm".
Rezervat e uraniumit të pasuruar të Iranit nuk u eliminuan në bombardimet e së shtunës, thanë burime të njohura me vlerësimin e Agjencisë së Inteligjencës së Mbrojtjes për partnerin amerikan të BBC-së, CBS.
Centrifugat e Iranit janë kryesisht "të paprekura" dhe ndikimi i sulmeve ishte i kufizuar në strukturat mbi tokë, shtojnë burimet. Shtëpia e Bardhë e ka quajtur vlerësimin "krejtësisht të gabuar" dhe thotë se është zbuluar nga "një humbës i nivelit të ulët në komunitetin e inteligjencës".
Duke folur në bordin e Air Force One më parë , Presidenti i SHBA-së Donald Trump tha se të tre centralet bërthamore në Iran u goditën "në mënyrë perfekte" dhe u shkatërruan, dhe se raportet e medias amerikane janë "shumë mungesë respekti" ndaj atyre që kryen sulmet.
SHBA- Presidenti amerikan Donald Trump ka postuar në profilin e tij në rrjetin social "Truth" një video ku shihen avionë luftarakë B-2 Bombardues duke fluturuar në qiell duke hedhur bomba. Në këtë postim, vëmendjen e ka marrë kolona zanore që përsërit fjalët “bombardoni Iranin”.
Në fakt kolona zanore është një version i parodizuar i hitit të Beach Boys, Barbara Ann – është modifikuar për ta zëvendësuar “Barbara Ann” me “bomb Iran”. SHBA goditi tre objekte bërthamore në Iran, Fordo, Natanz dhe Isfahan, me bomba shkatërruese të afta të depërtonin 18 metra beton ose 61 metra tokë përpara se të shpërthenin.
HAGË- Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha se i qëndron besnik mesazhit të tij të urimit drejtuar Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për “veprimin e tij vendimtar në Iran”. Rutte e përgëzoi Trump dhe e quajti sulmin e SHBA-së ndaj Iranit "vërtet të jashtëzakonshëm", në mesazhet me tekst të postuara nga presidenti në mediat sociale të martën.
Duke folur me gazetarët në samitin e NATO-s në Holandë të mërkurën në mëngjes, Rutte tha se nuk po e rishqyrtonte vlerësimin e tij për sulmet amerikane, pasi raportet e medias vunë në pikëpyetje efikasitetin e tyre.
“14 bombat e mëdha të hedhura në impiantin bërthamor në Iran, mendoj se ishin thelbësore për të bërë gjithçka që është e mundur për të shkatërruar kapacitetin bërthamor të iranianëve, të cilin NATO gjithmonë ka thënë se Irani nuk duhet ta ketë në dorë”, tha ai.
SHBA- I dërguari i Iranit në Kombet e Bashkuara, Amir-Saeid Iravani, falënderoi Katarin për rolin e tij në armëpushimin Iran-Izrael në një takim të Këshillit të Sigurimit të OKB-së të martën.
“Dua të falënderoj sinqerisht kombin tonë vëllazëror dhe mik, shtetin e Katarit, për përpjekjet e tij të sinqerta dhe diplomatike për të ndihmuar në përfundimin e agresionit izraelit, për të vendosur një armëpushim dhe për të parandaluar një përshkallëzim të mëtejshëm të tensioneve rajonale që kërcënojnë paqen dhe stabilitetin në rajon”, i tha diplomati iranian këshillit.
Shprehja e mirënjohjes së Iravanit ndaj Katarit erdhi një ditë pasi Irani nisi një sulm ndaj një baze ajrore amerikane në vendin e Gjirit. Sipas CNN, Kryeministri i Katarit, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al-Thani, siguroi marrëveshjen e Iranit të hënën duke i lejuar më në fund Presidentit të SHBA-së Donald Trump të shpallë armëpushimin në mediat sociale.
Nga ana tjetër, Danny Danon, ambasadori i Izraelit në Kombet e Bashkuara, tha se vendi i tij do të reagonte “me forcë” ndaj çdo shkeljeje të armëpushimit të arritur me Iranin.
Duke folur para Këshillit të Sigurimit të OKB-së të martën, Danon u pasua nga zyrtarë të tjerë izraelitë që falënderuan Presidentin e SHBA-së Donald Trump për rolin e tij në armëpushimin që ai shpalli të hënën.
SHBA- Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka mohuar raportet për dëme të kufizuara në objektet bërthamore të Iranit, duke akuzuar median, përfshirë CNN, se po përpiqen të denigrojnë një nga operacionet ushtarake më të suksesshme në histori. Me anë të një postimi në në Truth Social, Trump shkruan se objektet bërthamore në Iran janë shkatërruar plotësisht.
“LAJME TË RREME: CNN, së bashku me gazetën e dështuar New York Times, bashkëpunuan në një përpjekje për të minimizuar një nga sulmet ushtarake më të suksesshme në histori. Objektet bërthamore të Iranit janë shkatërruar plotësisht! Si Times ashtu edhe CNN janë nën sulmin e publikut!”, shkroi Donald Trump në postimin e tij.
Nga ana e tij, kreu i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), Rafael Grossi, bëri thirrje për rifillimin e inspektimeve të objekteve të programit të energjisë bërthamore të Iranit, pas armëpushimit midis Teheranit dhe Tel Avivit që hyri në fuqi të martën në mëngjes (24/6).
“Rifillimi i bashkëpunimit me IAEA-n është çelësi për arritjen e një marrëveshjeje të suksesshme diplomatike për të zgjidhur përfundimisht mosmarrëveshjen mbi aktivitetet bërthamore të Iranit”, tha Grossi, sipas një deklarate të lëshuar nga zyra e tij në Vjenë të martën.
Inspektorët nga agjencia, pjesë e sistemit të OKB-së, mbetën në vend gjatë gjithë luftës dhe janë gati të kthehen në objektet e programit të energjisë bërthamore për të verifikuar stoqet e materialit bërthamor dhe pajisjeve përkatëse. Inspektorët e IAEA-s i kishin vizituar objektet disa ditë përpara se Izraeli të niste sulme ajrore kundër Iranit në orët e para të 13 qershorit.
LINDJE E MESME- Robert Einhorn, ish-këshilltar i posaçëm në Departamentin amerikan të Shtetit gjatë administratës së presidentit amerikan, Barack Obama, dhe ish-anëtar i ekipit negociator SHBA-Iran, e ka konsideruar hap pozitiv armëpushimin mes Izraelit dhe Iranit, të ndërmjetësuar nga presidenti amerikan, Donald Trump, duke shpresuar se armëpushimi do ta rrisë mundësinë për rikthimin e diplomacisë.
Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Einhorn, tani ekspert në Institutin Brookings, paralajmëroi se ndonëse sulmet izraelite dhe amerikane mund t’i kenë dëmtuar objektivat bërthamore të Iranit, rreth 400 kilogramë uranium i pasuruar në nivel të lartë mbetet i paidentifikuar — një rrezik që, sipas tij, mund të menaxhohet vetëm përmes dialogut diplomatik.
Sipas tij, pozita rajonale e Iranit është dobësuar dhe fuqia e tij parandaluese është zbehur, gjë që mund t’i shtyjë forcat e linjës së ashpër drejt ndërtimit të armës bërthamore — ose, përkundrazi, të nxisë një qasje më të përmbajtur. Megjithatë, Einhorn paralajmëroi se mosbesimi i thellë dhe qëndrimet e ngurta, veçanërisht mbi çështjen e pasurimit të uraniumit, e bëjnë të pamundur një marrëveshje të re në një afat të shkurtër.
Ai sugjeroi që negociatat e ardhshme do të duhej të përfshijnë zgjidhje më kreative — si për shembull pasurimi i uraniumit përmes një pale të tretë, ose stimuj ekonomikë që do t’iu jepnin Shteteve të Bashkuara një interes real për të ruajtur çdo marrëveshje që mund të arrihet.
Radio Evropa e Lirë: Shumë zhvillime ndodhën brenda pak orësh — nga sulmet amerikane ndaj objekteve bërthamore të Iranit, te kundërpërgjigjja e Iranit me një sulm ndaj bazës amerikane në Katar, shpallja e armëpushimit, shkelja e tij dhe më pas, sipas presidentit [amerikan, Donald] Trump, rivendosja e tij. Nga këndvështrimi juaj, a është ky një shtensionim i qëndrueshëm i konfliktit?
Robert Einhorn: Do të duhet pak më shumë kohë për ta vlerësuar saktë këtë. Mendoj se ishte shumë pozitive që u arrit një armëpushim. Por, siç e thatë edhe ju, ka pasur tashmë disa shkelje të armëpushimit. Shpresoj që tani situata të jetë stabilizuar, dhe nëse qëndron e tillë për një periudhë të gjatë, kjo do t’i rrisë gjasat për rikthim në diplomaci. Mendoj se shanset për diplomaci janë të vogla, por diplomacia dhe negociatat janë e vetmja rrugë për ta zgjidhur çështjen bërthamore.
Radio Evropa e Lirë: Z. Einhorn, a i arriti Izraeli objektivat e tij në këtë konflikt të shkurtër?
Robert Einhorn: Varet se çfarë konsideroni si objektiva të Izraelit…
Radio Evropa e Lirë: …parandalimi i Iranit për të zhvilluar armë bërthamore?
Robert Einhorn: Nëse ky ishte qëllimi, atëherë mendoj se Izraeli ka arritur shumë nga objektivat e tij. Ka të ngjarë që i ka dëmtuar rëndë dy objektet kryesore të pasurimit të uraniumit në Natanz dhe Fordo, edhe pse ende duhen bërë vlerësime pas sulmeve.
Por, ekziston një mangësi serioze në atë që është arritur: Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA) ka deklaruar se rreth 400 kilogramë uranium i pasuruar në nivel të lartë - afër shkallës për armë - rezulton i zhdukur. IAEA duhet të ketë mbikëqyrje mbi gjithë uraniumin e pasuruar në Iran, gjë që është një detyrim për Iranin. Por, një sasi e konsiderueshme tani mungon dhe mund të jetë fshehur diku për përdorim në një program të fshehtë armësh bërthamore. Ky është një lëshim serioz dhe mendoj se vetëm diplomacia mund të sigurojë që ajo sasi e uraniumit të pasuruar të vihet sërish nën mbikëqyrjen e IAEA-s.
Radio Evropa e Lirë: Do të kthehemi te diplomacia më vonë, por në një pamje më të gjerë, sipas jush, kush janë fituesit dhe humbësit e këtij konflikti?
Robert Einhorn: Ndoshta është herët për të shpallur fitues e humbës. Por, është e qartë që pozita e Iranit në Lindjen e Mesme është dobësuar ndjeshëm. Cenueshmëria e tij është ekspozuar nga sulmet ushtarake të suksesshme, fillimisht izraelite dhe më pas amerikane.
Është interesante që ministri i Jashtëm iranian ishte dje [të hënën] në Moskë. Rusia është një nga aleatet kryesore të Iranit, por ministri i Jashtëm [iranian, Abbas] Araghchi u kthye në Teheran pa ndonjë rezultat konkret nga vizita. Është interesante se, ndonëse presidenti [rus, Vladimir] Putin i dha mbështetje retorike Iranit, ai nuk duket se ofroi ndonjë ndihmë materiale në këtë fazë. Prandaj, mendoj se Irani është më i dobët dhe më i izoluar ndërkombëtarisht sesa ishte dy javë më parë.
Radio Evropa e Lirë: Megjithatë, çfarë mesazhi i dërgon ky konflikt vetë Iranit në lidhje me ndërtimin e një force parandaluese bërthamore?
Robert Einhorn: Mendoj se kjo situatë mund të dërgojë mesazhe të ndryshme, në varësi të audiencës. Për Iranin, ajo sinjalizon se ndjekja e synimit për armë bërthamore mund të jetë jashtëzakonisht e rrezikshme për vetë vendin. Deri para disa javësh, duke gjykuar nga informacionet e disponueshme, Irani nuk kishte marrë një vendim për të ndërtuar armë bërthamore, por është e qartë se të gjithë hapat që ka ndërmarrë gjatë dy dekadave të fundit kanë pasur për qëllim, ta vendosin atë në një pozitë ku mund të pajiset me armë bërthamore, nëse vendos ta bëjë një gjë të tillë.
Sulmet e fundit tregojnë se është shumë e rrezikshme të ndjekësh një program armësh bërthamore dhe të mos e përmbyllësh me sukses — kjo është një gjë jashtëzakonisht e rrezikshme.
Për disa iranianë, kjo mund të jetë arsye për të mos e kaluar pragun bërthamor dhe për të mos prodhuar armë të tilla. Por, njëkohësisht, aftësia e Iranit për t’i trembur kundërshtarët — pra, efekti i tij ndalues — është dobësuar ndjeshëm, jo vetëm për shkak të sulmeve izraelite dhe amerikane, por edhe për shkak të shkatërrimit të aleatëve të tij rajonalë, që vepronin si përfaqësues të interesave iraniane.
Këta përfaqësues ishin projektuar si linja e parë e mbrojtjes së Iranit për t’i kërcënuar interesat e SHBA-së apo të Izraelit, në rast të ndonjë sulmi ndaj vetë Iranit. Por, tani ata nuk ofrojnë më asnjë kapacitet real ndalues. Dhe vetë Irani është dëshmuar si i cenueshëm ndaj një sulmi ushtarak.
Pa dyshim, do të ketë forca të ashpra në Iran që do të argumentojnë se mënyra e vetme për t’i parandaluar sulmet e jashtme dhe për të siguruar mbijetesën afatgjatë të vendit është përmes armatimit bërthamor. Por, në këtë fazë, nuk është ende e qartë se cila nga këto qasje do të mbizotërojë.
Radio Evropa e Lirë: Sulmet në Fordo, si ato të kryera nga SHBA-ja, në çfarë mase e vonojnë realisht përparimin bërthamor të Iranit?
Robert Einhorn: Mendoj se sulmet ndaj objekteve në Natanz, Fordo dhe impiantit të konvertimit në Isfahan përbëjnë një goditje të rëndë. Iranit do t’i duhen vite për t’i rindërtuar këto kapacitete.
Pra, programi i tyre është dëmtuar seriozisht.
Por, siç e përmenda më herët, shqetësimi më i menjëhershëm është fakti se rreth 400 kilogramë e uraniumit të pasuruar në shkallë të lartë janë zhdukur — sasi kjo që mund të shërbejë si bazë për një program sekret të armëve bërthamore. Ky aspekt nuk mund të zgjidhet përmes sulmeve ushtarake. Mund të zgjidhet vetëm përmes diplomacisë.
Radio Evropa e Lirë: Supozojmë se armëpushimi do të respektohet. Si e parashikoni se do të zhvillohet më tej armiqësia mes Izraelit dhe Iranit?
Robert Einhorn: Këta dy rivalë rajonalë kanë mungesë të thellë besimi ndaj njëri-tjetrit — dhe kjo vetëm është përkeqësuar këto javët e fundit. Rindërtimi i çdo lloj besimi do të jetë shumë i vështirë. Iranianët besojnë se janë mashtruar nga Izraeli dhe se presidenti Trump ka bashkëpunuar me Izraelin për t’i dhënë Iranit një ndjenjë të rreme sigurie.
Pra, ka shumë mosbesim në rajon, dhe ai mund të kapërcehet vetëm hap pas hapi, me kalimin e kohës. Fillimi i një dialogu do të ishte hapi i parë.
Radio Evropa e Lirë: Në gjithë këtë klimë mosbesimi, a ka ende hapësirë për diplomaci?
Robert Einhorn: Unë mendoj se diplomacia është e vetmja mënyrë për të arritur një zgjidhje të qëndrueshme për situatën aktuale.
Radio Evropa e Lirë: Çfarë prisni për sa i përket diplomacisë? A mendoni se do të vazhdojnë negociatat? A prisni që të arrijnë marrëveshje të re, si mund të duket ajo? A prisni që Irani të heqë dorë nga pasurimi i uraniumit?
Robert Einhorn: Rinisja e dialogut mund të jetë e vështirë. Mendoj se do të ketë një sërë aktorësh, si nga rajoni ashtu edhe jashtë tij, që do të bëjnë çmos për të rikthyer procesin diplomatik — për shembull Katari dhe Omani.
Ata kanë qenë efikas në të kaluarën si ofrues të forumeve dhe si ndërmjetësues dhe mendoj se do të jenë sërish aktivë në përpjekjet për të rifilluar dialogun, ndoshta midis ministrit të jashtëm iranian Araghchi dhe të dërguarit presidencial amerikan [Steve] Witkoff. Do të ishte e dobishme nëse ky kanal do të mund të rihapej, por mendoj se kjo do të varet shumë nga stabilizimi i armëpushimit.
Radio Evropa e Lirë: Nëse armëpushimi zbatohet dhe fillojnë negociatat, çfarë lloj marrëveshjeje mendoni se do të ishte e pranueshme për të dyja palët?
Robert Einhorn: Është e vështirë të thuhet, dhe mendoj se gjasat për një marrëveshje nuk janë të mëdha. U mbajtën gjashtë runde bisedimesh para përshkallëzimit të fundit ushtarak, dhe në të gjitha ato, një çështje u shfaq si pengesa kryesore dhe ajo është mosmarrëveshja mbi pasurimin e uraniumit.
Shtetet e Bashkuara do të donin që Irani të pranonte heqjen dorë nga programi i tij i pasurimit të uraniumit — opsioni i ashtuquajtur “zero pasurim”. Por, iranianët kanë qenë po aq këmbëngulës se ky program është jetik për ta. Ata thonë se është tërësisht paqësor dhe se kanë të drejtë për të sipas Traktatit për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT).
Ky program është burim krenarie të madhe kombëtare për Iranin dhe, përveç përdorimit civil, ai ofron edhe një mundësi për të rifilluar një program armësh bërthamore në të ardhmen. Prandaj, iranianët janë shumë hezitues për të hequr dorë prej tij — dhe kjo do të mbetet një çështje shumë e vështirë për t’u zgjidhur.
Radio Evropa e Lirë: Kush mendoni se mund të ofrojë një kompromis?
Robert Einhorn: Është e vështirë në këtë fazë të imagjinohet një kompromis. Janë propozuar disa zgjidhje të ndryshme. Njëra prej tyre do të ishte krijimi i një konsorciumi rajonal për pasurimin e uraniumit, i cili do të siguronte uranium të pasuruar për programin civil bërthamor të Iranit, me kusht që Irani të hiqte dorë nga pasurimi i brendshëm.
Janë propozuar edhe variante të tjera, por deri tani asnjëra prej tyre nuk ka pasur sukses. Do të shohim se si do të zhvillohet situata. Do të nevojitet shumë kreativitet dhe fleksibilitet nga të dyja palët për të arritur deri te një marrëveshje.
Radio Evropa e Lirë: Pra, si e parashikoni zhvillimin e dialogut dhe negociatat, nëse kemi dy palë që nisen nga skaje krejtësisht të kundërta — për çështjen e pasurimit?
Robert Einhorn: Është e vështirë të parashikohet. Mendoj se do të ketë një ose më shumë runde bisedimesh që do t’i kushtohen pothuajse ekskluzivisht kësaj çështjeje, për të parë nëse është i mundur një përparim. Dhe, nëse duket se negociatat po shkojnë drejt një ngërçi të ri, atëherë do të rifillojnë diskutimet për përdorimin e forcës ushtarake — gjë që do të ishte fatkeqësi e madhe.
Radio Evropa e Lirë: A mendoni se edhe vende të tjera duhet të përfshihen në ato negociata?
Robert Einhorn: Mendoj se eventualisht po — nëse negociatat tregojnë shenja se po ecin përpara dhe ka përparim të ndjeshëm. Në fund të fundit, një numër shtetesh tjera do të duhet të përfshihen, në mos për gjë tjetër, për të ndihmuar në garantimin e çdo marrëveshjeje që mund të arrihet.
Por, në fillim, është pothuajse e pashmangshme që kontaktet të nisin mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, me ndihmën e një ose më shumë vendeve të treta, që do të veprojnë si ndërmjetësuese, organizatore apo lehtësuese të dialogut.
Radio Evropa e Lirë: Edhe nëse në fund arrihet një lloj marrëveshjeje, si mund të ketë garanci që Shtetet e Bashkuara nuk do të tërhiqen sërish prej saj?
Robert Einhorn: Kjo është shumë e vështirë. Sipas sistemit ligjor amerikan, është pothuajse e pamundur që një administratë t’i detyrojë pasardhëset e saj të respektojnë një marrëveshje. Megjithatë, ekzistojnë mënyra për ta bërë një marrëveshje disi më të qëndrueshme. Marrëveshja bërthamore me Iranin e vitit 2015 nuk ishte ligjërisht detyruese — ishte një angazhim politik. Një mënyrë për ta bërë më të fuqishme do të ishte ratifikimi i saj si traktat nga Senati amerikan, që do të kërkonte miratimin e dy të tretave të senatorëve. Një traktat i tillë do të kishte peshë më të madhe sesa një marrëveshje politike.
Por edhe në të kaluarën, SHBA-ja dhe vende të tjera janë tërhequr nga traktatet, kështu që as kjo nuk është garanci.
Një ide tjetër, ndoshta më praktike, është që marrëveshja t’i japë SHBA-së një interes më të madh për ta ruajtur atë — për shembull, duke i lejuar bizneset amerikane të investojnë dhe tregtojnë me Iranin.
Kjo aktualisht ndalohet për shkak të sanksioneve primare amerikane, që ua ndalojnë qytetarëve amerikanë çdo lloj aktiviteti biznesi me Iranin. Nëse kjo do të lejohej dhe do të krijoheshin marrëdhënie tregtare me përfitime të ndërsjella, atëherë ndoshta kjo do t’i jepte SHBA-së më shumë arsye për të qëndruar në një marrëveshje edhe në të ardhmen. Mendoj se kjo mund të jetë mënyra më premtuese për të shmangur një tërheqje të ardhshme nga ana e ndonjë presidenti tjetër amerikan./ REL
JERUSALEM- Ambasada e Shteteve të Bashkuara në Jerusalem ka njoftuar se do të rihapet të mërkurën, duke hequr urdhrat e mëparshëm për strehim në vend për punonjësit e saj, pas vendosjes së një armëpushimi mes Izraelit dhe Iranit. Në një deklaratë zyrtare, ambasada thekson se rifillimi i operacioneve vjen pas “heqjes së të gjitha kufizimeve” nga Komanda e Frontit të Brendshëm të Izraelit.
"Për shkak të armëpushimit midis Izraelit dhe Iranit, Komanda e Frontit të Brendshëm ka hequr të gjitha kufizimet dhe Ambasada e SHBA-së do të jetë e hapur si zakonisht të mërkurën, më 25 qershor. Urdhri për strehim në vend për punonjësit e qeverisë amerikane dhe anëtarët e familjeve të tyre është hequr", thuhet në deklaratë.
Më herët, për shkak të përshkallëzimit të konfliktit, misioni diplomatik kishte lëshuar disa alarme sigurie dhe udhëzime që punonjësit dhe anëtarët e familjeve të tyre të qëndronin të strehuar në vend. Megjithatë, përkundër lehtësimit të situatës, ambasada mbetet e kujdesshme dhe ka lëshuar një paralajmërim udhëtimi.
Sipas deklaratës, punonjësve të qeverisë amerikane dhe familjarëve të tyre u ndalohet udhëtimi jashtë zonave të mëdha të Tel Avivit (duke përfshirë Herzliya, Netanya dhe Even Yehuda), Jerusalemit dhe Be’er Sheva deri në një njoftim të dytë.
Armëpushimi Izrael-Iran
Më 13 qershor, Izraeli goditi objektet kryesore bërthamore dhe ushtarake iraniane, duke eliminuar një pjesë të udhëheqjes ushtarake të Iranit. Deri më 18 qershor, SHBA-të kishin mbyllur përkohësisht ambasadën e tyre në Jerusalem dhe konsullatën në Tel Aviv. Tensionet u përshkallëzuan përsëri më 22 qershor, kur SHBA-të nisën sulme ndaj centraleve bërthamore iraniane në Fordow, Natanz dhe Isfahan.
Ndërsa Pentagoni deklaroi se këto sulme kishin shkatërruar në mënyrë efektive programin bërthamor të Iranit, inteligjenca amerikane mban një qëndrim më të kujdesshëm. Në orët e para të 25 qershorit, Presidenti i SHBA-së Donald Trump njoftoi se Izraeli dhe Irani kishin arritur një marrëveshje të plotë armëpushimi.
SHBA- Armëpushimi midis Izraelit dhe Iranit i shpallur dje nga Presidenti i SHBA-së Donald Trump u shkel për disa orë, derisa ndërhyrjet e njëpasnjëshme të Shtëpisë së Bardhë çuan për momentin në angazhime publike nga palët e përfshira për një armëpushim. Arritja e armëpushimit, por kryesisht roli ndërhyrës i SHBA-së në rajonin e gjerë, e rriti fuqinë amerikane pas një kohe të gjatë brenda NATO-s.
Operacioni për të shpëtuar armëpushimin
Në praktikë, mungesa e besimit midis Tel Avivit dhe Teheranit u kompensua nga një breshëri ndërhyrjesh publike nga Presidenti i SHBA-së, duke i paralajmëruar të dyja palët për çdo shkelje të armëpushimit, por edhe duke dhënë siguri për qëllimet e tij të vërteta për ta ruajtur atë. Me qëllim një "fitore të shpejtë", të cilën nuk e kishte arritur më parë për gjashtë muaj në frontin ukrainas, Presidenti i SHBA-së "e frenoi" Izraelin, duke komunikuar fillimisht me Kryeministrin e vendit, Benjamin Netanyahu.
Edhe nëse ky i fundit thuhet se fillimisht u përgjigj se "ishte tepër vonë" për të ndaluar plotësisht sulmin ndaj Iranit. Megjithatë, pasi më në fund siguroi vullnetin për një armëpushim nga ana e Izraelit, Presidenti i SHBA-së i dërgoi një mesazh të qartë Teheranit, me qëllim që të mos shkelte armëpushimin.
Konkretisht, me një mesazh në mediat sociale, Trump i premtoi botës se nuk dëshiron "ndryshim regjimi" në Iran, duke dhënë garanci për ruajtjen e status quo-së, në kundërshtim me të gjithë traditën amerikane të politikës së jashtme në Lindjen e Mesme. Dhe kjo, sepse që nga Lufta e Parë e Gjirit, qëllimi i Uashingtonit ka qenë gjithmonë ndryshimi i regjimit në një numër shtetesh të Lindjes së Mesme, me qëllim kalimin e tyre në demokraci liberale të stilit perëndimor.
Presidenti i 47-të i Shteteve të Bashkuara mori një rrezik të lartë krahasuar me paraardhësit e tij, pasi angazhimi për ruajtjen e regjimit teokratik në Iran nuk nënkupton domosdoshmërisht ndërprerjen e pakthyeshme të programit bërthamor të vendit, një fakt që theksohet edhe nga pala izraelite. Në të njëjtën kohë, lëvizja e Iranit për të dërguar Ministrin e saj të Jashtëm, Abbas Araghchi në Moskë për tu takuar me Presidentin rus Vladimir Putin është një sukses kolateral i operacionit amerikan kundër Teheranit, duke pasur parasysh se regjimi iranian.
Në të njëjtin kontekst, Presidenti i SHBA-së tha dje se Kina mund të vazhdojë të blejë naftë nga Irani që tani e tutje. Gjithashtu Presidenti i SHBA-së kujtoi se marrëdhënia tregtare Kinë-Iran është jetike. Në fund të fundit, Trump nuk e fshehu faktin se Presidenti rus Vladimir Putin e thirri për të ofruar ndihmë me situatën në Iran, të cilën, megjithatë, Presidenti i SHBA-së u përpoq ta zgjidhte i vetëm, duke rritur kapitalin e tij personal politik në tabelën ndërkombëtare të shahut.
I sapoardhur nga armëpushimi, Donald Trump u përpoq tërthorazi të tregonte forcën në një mjedis aleat, pasi për herë të parë që nga fillimi i mandatit të tij të dytë, ai mori pjesë në Samitin e NATO-s, vetëm njëzet e katër orë pas kthimit të vendit të tij në Lindjen e Mesme.
LINDJE E MESME- Autoritetet iraniane kanë arrestuar 700 persona të akuzuar si “mercenarë të Izraelit” gjatë konfliktit 12-ditor.
“Mercenarët, të cilët vepronin kryesisht në kuadër të rrjeteve të spiunazhit dhe sabotimit, u identifikuan dhe u arrestuan bazuar në raportet publike dhe operacionet e inteligjencës”, raporton agjencia shtetërore e lajmeve Fars.
Agjencia e spiunazhit e Izraelit, Mossad, ka pranuar rolin e personelit të saj të fshehtë që punon në Iran si pjesë e Operacionit “Rising Lion”, i cili filloi me sulme ndaj Iranit më 13 qershor. Mossadi siguroi pamje të agjentëve të tij të fshehtë që punonin pas linjave iraniane në prag të sulmeve, punë që përfshinte ngritjen e një baze për të lëshuar dronë ndaj objektivave nga brenda Iranit.
Veprimet shkaktuan paranojë brenda qeverisë iraniane dhe aparatit të sigurisë, të cilët arrestuan dhjetëra njerëz të akuzuar për ndarjen e artikujve në internet në mbështetje të Izraelit, duke i akuzuar ata për prishjen e "sigurisë psikologjike të shoqërisë". Një njësi e re brenda zyrës së prokurorit të Teheranit u krijua gjatë konfliktit për të monitoruar mediat iraniane dhe llogaritë personale në mediat sociale.
Arrestimet e agjentëve izraelitë janë bërë në të gjithë Iranin, sipas Fars, duke përfshirë provincat Kermanshah, Isfahan, Khuzestan, Fars dhe Lorestan. Autoritetet ende nuk kanë publikuar detaje mbi numrin e spiunëve të dyshuar izraelitë të arrestuar në kryeqytetin Teheran, raportoi agjencia. Media të tjera iraniane kanë raportuar ekzekutime të shumta të agjentëve të dyshuar izraelitë të kryera që nga fillimi i konfliktit.
