Dita e 50-të e revoltës qytetetare/ Shqiptarët vijojnë qëndresën në shesh: Rama në burg, Berisha në burg
"Jo 50, as 150, por edhe 1 550 ditë, ne do jemi këtu"/ Protestuesi dekoron qytetarët në shesh: Ju meritoni medalje ...
"Jo 50, as 150, por edhe 1 550 ditë, ne do jemi këtu"/ Protestuesi dekoron qytetarët në shesh: Ju meritoni medalje ...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Pasi Amerika njoftoi se nuk do të shpëtonte Afganistanin, gjërat u kuptuan shpejt. Ndërsa armiku zuri krahinë më krahinë, ushtarët e qeverisë hoqën uniformat e tyre dhe vrapuan. Në letër ushtria kishte qindra mijëra luftëtarë të pajisur mirë.
Në realitet, disa komandantëve besnikë iu desh të blinin municion nga oficerët e furnizimit dhe të paguanin para në dorë për mbështetjen e artilerisë. Forcat speciale luftuan mirë, por trupat shpesh komandoheshin nga të afërmit e paaftë të politikanëve.
Ushtarët nuk u paguan pasi zyrtarët plaçkitën buxhetet ushtarake. Qytetarët qëndruan besnikë ndaj familjeve dhe klaneve të tyre, jo ndaj një qeverie të korruptuar që kishte të ngjarë t’i braktiste e jo t’i ndihmonte ata.
Shteti ishte një fshat fasadë i ndërtuar për të kënaqur sponsorët e tij amerikanë. Kur ata u larguan, fasada ra. Kështu ndodhi edhe në Vietnamin e Jugut në 1975, dhe përsëri javën e kaluar në Afganistan. Ngjashmëritë midis dy shkërmoqjeve janë të habitshme.
Ato shkojnë përtej dështimeve të inteligjencës, fjalimeve mashtruese dhe aleatëve të braktisur. Në fund, të dy shtetet ranë sepse ishin zbrazur nga korrupsioni, një sëmundje e lashtë e qeverisjes ndaj së cilës projektet ku ndërton SHBA, kombet janë të prirur. (Mendoni gjithashtu për Irakun, Kosovën, Bosnjën dhe Haitin.)
Dikur studiuesit politikë e konsideronin korrupsionin një çështje të vogël, por tani e shohin atë si vendimtare për të kuptuar jo vetëm pse dështojnë përfaqësuesit e Amerikës, por si funksionojnë shtetet në përgjithësi.
Korrupsioni zakonisht përkufizohet si abuzim i detyrës publike për përfitime private. Forma e saj më e thjeshtë është ryshfeti, i cili është i kudogjendur në Afganistan. “Nga certifikata juaj e lindjes në certifikatën tuaj të vdekjes dhe çfarëdo që të ndodhë në mes, në njëfarë mënyre ju duhet të merrni ryshfet,” thotë Ahmad Shah Kataëazai, një ish -diplomat afgan. (Ai u shty nga shërbimi pasi shkroi një opinion që denonconte korrupsionin qeveritar.)
Zyrtarët doganorë, policia dhe nëpunësit në mënyrë rutinore kërkojnë bakshishe. Ndërsa talebanët përparuan javët e fundit, pagesa për të marrë një pasaportë u rrit në mijëra dollarë.
Por ryshfeti i vogël është lloji më pak kërcënues i korrupsionit. Më shqetësuese është marrja e miratimit të qeverisë për investime të mëdha ku kërkohet veprim nga ministrat ose komandantët e luftës. Më keq akoma, një punë qeveritare, ku ka mundësi për ryshfet është në vetvete një mall i vlefshëm. Siç zbuloi Sarah Chayes, një eksperte për korrupsionin ndërsa drejtonte një OJQ në Afganistan nga viti 2002 deri në 2009, zyrtarët lokalë i blejnë postet e tyre.
Ata pastaj duhet të zhvatin ryshfet për të paguar investimin që kanë paguar, ndërsa u dërgojnë eprorëve të tyre disa nga përfitimet . Kataëazai thotë se mund të kushtojë 100,000 dollarë për t’u bërë shef policie në rrethe.
Një korrupsion i tillë krijon rrjete patronazhi që kërcënojnë integritetin e shtetit. Qëllimi kryesor i zyrtarëve nuk është kryerja e misionit të agjencisë së tyre, por zhvatja e të ardhurave për t’u shpërndarë familjeve dhe miqve të tyre. Edhe para se Amerika ta pushtonte, Afganistani drejtohej pjesërisht nga rrjete patronazhi të kryesuar nga kryekomandantë rajonalë.
Megjithatë, në vend që të shpërbëheshin këto rrjete, Amerika i forcoi ata duke paguar komandantët e luftës për të ruajtur paqen, sipas raporteve të Inspektorit të Përgjithshëm Special për Rindërtimin e Afganistanit (Sigar), një autoritet mbikëqyrës amerikan.
Afganët shpejt u zemëruan nga korrupsioni qeveritar dhe u treguan më mikpritës ndaj talebanëve. Një studim në vitin 2015 nga Transparency International citoi epifaninë e një politikëbërësi: “Djemtë në fund po dërgojnë para në krye të sistemit dhe djemtë në krye po dërgojnë mbrojtje poshtë, kjo është mënyra se si funksionon një mafie.”
Vetëm në vitin 2009 Amerika i kushtoi vëmendje serioze korrupsionit. Chayes u bë këshilltar i Stanley Mçhrystal, një gjeneral reformist i cili më pas drejtoi Isaf koalicionin e forcave të udhëhequra nga NATO në vend. Një njësi hetimi Isaf e njohur si Shafafiyat (“transparencë” në Pashto) u krijua nën HR McMaster, i cili më vonë shërbeu si këshilltar i sigurisë kombëtare të Amerikës. Ajo bëri përparim në ndalimin e mashtrimit në prokurim. (Autoritetet anti-korrupsion të vetë qeverisë afgane kryesisht ndiqnin armiqtë politikë.)
Në kohën e ofensivës përfundimtare të talebanëve, shteti ishte bërë aq i korruptuar saqë shumica e guvernatorëve të tij ndërprenë marrëveshjet me xhihadistët për të ndryshuar anën. Ushtria afgane ishte në gjendje të keqe për të luftuar: numrat e saj u rritën nga “ushtarët fantazmë” – të pranishmit e listuar në listën e pagave, në mënyrë që komandantët të mund të vidhnin pagat e tyre.
Amerikanët e një moshe të caktuar mund të mbajnë mend termin “ushtarë fantazmë” nga Vietnami, ku komandantët e korruptuar përdornin saktësisht të njëjtin sistem. Ndoshta një e katërta e emrave në listat e ushtrisë Vietnameze të Jugut (ARVN) në Deltën e Mekong në 1975 ishin fiktive.
Disa oficerë të ARVN ishin biznesmenë të shkëlqyer: një kolonel Vietnamez i Jugut porosiste artileri pa shkak në mënyrë që të përdorte gëzhojat e shpenzuara si hekurishte. Ashtu si në Afganistan, forcat policore dhe ushtarake gjithashtu përfituan nga tregtia e heroinës.
Përfundimet e një raporti në 1978 mbi rënien e Vietnamit të Jugut nga Rand, një institut i sigurisë, paralajmërojnë ato në raportin e fundit të Sigar mbi Afganistanin, të publikuar më 31 korrik.
Vietnamezët e Jugut besonin se korrupsioni ishte “një sëmundje themelore që ishte kryesisht përgjegjëse për kolapsin përfundimtar”, u gjet në raportin e Rand. Problemi tashmë ishte diagnostikuar në Vietnam nga oficerët që mendonin përpara në fillim të viteve 1960. Pra, pse Amerika refuzoi ta trajtonte atë si një çështje të rëndë kur pushtoi Afganistanin dekada më vonë?
Një përgjigje është se kjo do të kërkonte një ndryshim në perspektivë. Gjatë dy dekadave të fundit, shumë studiues e kanë parë korrupsionin si një formë të qeverisjes në vetvete. Ajo i ngjan shteteve para-moderne që Francis Fukuyama, një shkencëtar politik, i quan qeveri “personaliste”, ku pushteti bazohet në lidhjet e familjes ose miqësisë dhe jo në institucionet jopersonale. Shtetet e tilla kryesisht merren me qetësimin e komandantëve të armatosur duke u dhënë atyre një pjesë të plaçkës ekonomike.
Ky përshkrim vlen po aq mirë për mafiet, sistemet feudale siç janë ato të Evropës mesjetare dhe regjimet e kryekomandantëve në Vietnamin e Jugut dhe Afganistanin. Shtete si këto mund të jenë mjaft të qëndrueshme. Por atyre u mungon besnikëria dhe kohezioni i nevojshëm për të mposhtur një kryengritje ideologjike të disiplinuar siç janë komunistët vietnamezë ose talebanët.
Një problem tjetër është se ndërhyrjet amerikane u udhëhoqën nga forcat e armatosura, të cilat janë të njëanshme drejt raportimit optimist dhe mendimit afatshkurtër. Oficerët ushtarakë “janë jashtëzakonisht të fokusuar në bërjen aktive të gjërave brenda kohëzgjatjes së rotacionit të tyre nëntë mujor, i cili nuk është i përshtatshëm për zgjidhjen e korrupsionit”, thotë Mark Pyman i CurbingCorruption, një vëzhgues.
Pyman, i cili drejtoi studimin e Transparency International, thotë se oficerët në fillim të okupimit mburreshin se kishin qetësuar zonat e tyre duke paguar komandantët e luftës. Agjencitë e ndihmës, ndërkohë, kanë një zakon të dyshimtë të gjykojnë suksesin bazuar në sa para ata mbledhin dhe nëse i kanë shpenzuar të gjitha.
Kjo çon në një problem të lidhur: shpenzimi i shumë parave në vendet e varfra shkakton korrupsion. Si në Vietnamin e Jugut ashtu edhe në Afganistan, një fluks i madh dollarësh amerikanë shkaktoi një rritje të inflacionit, duke fshirë pagat e sektorit publik. (Afganistani, me një PBB prej rreth 20 miliardë dollarë në 2020, mori 145 miliardë dollarë ndihmë amerikane midis 2001 dhe 2021. Inflacioni mesatarisht ishte 17.5 përqind në 2003-08.)
Qeveria nuk kishte kapacitet për të mbledhur taksa të mjaftueshme për pagat e ushtarëve dhe nëpunësve civilë që të mbanin ritmin. Edhe përndryshe nëpunësit publikë të ndershëm u detyruan të kërkojnë ryshfet për të mbështetur veten.
Prandaj, një rekomandim i ekspertëve kundër korrupsionit është që në vende si Afganistani ndihma duhet të jetë e kursyer dhe të përqëndrohet në arritjet e jo në madhësinë e grantit.
Kjo është më e lehtë të thuhet sesa të bëhet. Amerika është njëkohësisht ndër kombet më të pasura dhe më idealiste në botë, dhe në një moment ndoshta do të vendosë të shpëtojë një vend tjetër të vuajtur. Nëse nuk mëson se dollarët nuk mund të ndërtojnë një qeveri të vërtetë, mund të përfundojë duke krijuar një tjetër të rreme. Marrë nga The Economist
Iftar dhe politikë, a u prek Muaji i Ramazanit nga politikanët?
Nga Luke McGee, CNNKur Presidenti amerikan Joe Biden më në fund theu heshtjen e tij mbi kaosin që po shpërthente në Afganistan, aleatët evropianë që kishin shpr...
Nga Dosja.alTIRANE– “Evropa ka harruar prandaj nuk e pranon luftën kundër Sadam Huseinit”. Kështu shkruante Fatos Nano, Kryeministri i Shqiperise në dimër-pranv...
“Me gjasë ka për të qenë si herën e fundit. Ata do ta marrin Kabulin brenda natës”, më tha Ahmad Javedi, 30 vjeçari nga Kabuli të shtunën e kaluar. (14.0...
Në një intervistë për “Formiche.net”, politologu i njohur amerikan, njëherazi themeluesi i think tankut “Eurasia Group”, Ian Bremmer,thotë se largimi nga Afgani...
Me protagonizëm të tepruar, me dëshirën për të hapur një debat të paqenë, me shtrembërime të qëllimshme të së vërtetës, Edi Rama po mundohet edhe një herë të pë...
Nga George Friedman“Geopolitical Futures”Tërheqja amerikane nga Afganistani, po shkon drejt përfundimit të pashmangshëm. Talebanët, islamikët radikalë kundër të...
Përkeqësimi i shpejtë i situatës së sigurisë në Afganistan, ku talebanët kanë vënë nën kontroll një të tretën e qendrave rajonale të vendit brenda disa javësh n...
Dështimi i SHBA-së dhe Perëndimit në Afganistan nuk po shihet si një ngjarje e largët, siç ka qenë deri dje, pasi në vend sot po flitet veç për ve...
Nuk ka një zgjidhje të mirë për dilemën afgane, të cilën presidenti amerikan, Joe Biden e ka trashëguar nga paraardhësit e tij. Donald Trump bëri të ditur, si n...
Kryeministri ka kohë që shfryn dufin në rrjetet sociale, sa herë i duhet të shprehet për një çështje të rëndësishme. Këtë bëri me Bregoviçin, me m...
