LIVE UPDATES
Insights

U shua një artist me “ A” të madhe! I paharruari Kristaq Dhamo…!

Kam dhimbje, profesor, por dua të të përcjell me kujtimet më të bukura…!

14 Gusht 2022, 17:12 Nga Përparim Kabo
U shua një artist me “ A” të madhe! I paharruari Kristaq
Kristaq Dhamo

Një ditë do vinte, por brenga është e madhe…

Ikja është po aq borxh, sa edhe ardhja…, s’ka ardhje pa ikje dhe nuk ka ikje pa ardhje. Mes tyre është filmi i jetës; fëmijëria, ëndrrat, vështirësitë, lufta për të ndërtuar karrierën dhe bashkë me të, kontributet.

U shua një artist me “ A” të madhe! Kristaq Dhamo e dha sinjalin për motor dhe nisi xhirimi i filmit me titull imagjinar: “ Një artist drejt amëshimit”. Nuk di se si kanë qenë çastet e fundit, por besoj , mes vegimesh gjithçka ka ardhur tek ti si një dritë e fuqishme, ashtu si prozhektorët e sheshit të xhirimit, që ti i ngrite i pari, duke hyrë në historinë e kombit shqiptar, si i pari regjisor filmi, që xhiroi filmin shqiptar me metrazh të gjatë. Ai titullohej “ Tana”. Në qendër, një grua, një vajzë lozonjare, që dashurohej nga dy burra njëkohësisht. Një Tinka Kurti, mes Naim Frashërit dhe Kadri Roshit. Sot mund të duket një romantizëm i tejkaluar, disi fshataresk, por asokohe, ai film tronditi një shoqëri të tërë. Shqipëria hyri në rrugën e kinematografisë. Ishte bash 17 gushti i vitit 1958, plot 64 vite më parë, dita e premierës së filmit…, sot është 14 gusht 2022, e Ju, Profesor me “ P “ të madhe, jeni në heshtjen sublime…

Kam dhimbje, profesor, por dua të të përcjell me kujtimet më të bukura…!

Ju hytë në historinë e artit dhe të kulturës , sepse ishit vetëm 25 vjeç , kur e xhiruat “ Tanën”. Aso kohe mendoje kë të merrje për rolin e Tanës; zgjodhe Tinkën e cila qe veriore, por që, për arsye familjare, kishte lëvizur në të gjithë Shqipërinë dhe fëmijëria e kishte kapur në Korçë, në Dardhë, ku edhe kishte nisur shkollën në klasën e parë. Ajo ishte një femër e bukur dhe, si më ka treguar Tinka, kur ishit ndeshur në një aktivitet, ju kishit pyetur për të dhe ajo kishte thënë për ju: “ Ky që i ngjan Shubertit.”

Po me ato syze dhe me shtatin jo të lartë, ju ngjanit me Shubertin.

Në vendin tonë nisi jetën kinematografia dhe ju jeni regjisor e skenarist ose bashkëskenaristë në shumë filma. Por ju jeni dhe një studiues i thellë i kinematografisë, kritik arti dhe pedagog me sqimë, me filozofi filmike dhe me zemër të gjerë, sepse ju krijuat shkollën e kineastëve të rinj pranë Kinostudios, duke shprehur besimin te gjeneratat e reja dhe duke u dhënë atyre ndihmën që shumë të tjerë e patën të kursyer. Ju nuk kishit frikë apo ndroje nga hapja e tregut të punës regjisuriale, përkundrazi, e shihnit këtë gjë , si një arritje që siguronte, si vazhdimësinë, ashtu edhe shumëllojshmërinë në tipin e filmit dhe mënyrën e trajtimit…

Profesor Kristaqi, unë jam me fat që ju njoha, që jemi takuar dhe biseduar, sepse mësoja shumë nga ju. Takimet tona ishin si ato të pelegrinëve, që niseshin nga drejtime të ndryshme dhe që përfundonin në tempull, atje fillonin të rrëfenin dhe kështu, gjithçka shndërrohej në një klimë frymëzimi dhe humanizmi. Ju ishit një njeri me kulturë, madje të gjerë dhe të thellë, të ndërtuar me investim dijësor. Si një artist i përgatitur në shkollën hungareze të kinematografisë, e cila njihet dhe vlerësohet për traditën e fotografisë dhe kameras, aq sa është fakt , që themeluesit e Hollywood janë artistë hungarezë të kameras, që kishin emigruar në Amerikë; ju zotëronit edhe një kulturë të gjerë historike dhe kulturore për jetën dhe popullin hungarez. Në Shoqatën e Miqësisë Shqipëri- Hungari, ju bëtë punë të mira, serioze dhe me vlerë. Nën kujdesin tuaj, me përkthimet më të mira, erdhi në shqip, në një antologji, poezia e zgjedhur e poetit më të shquar hungarez, Endre Ady, po ashtu, shumë aktivitete në Tiranë, Shkodër e gjetiu u zhvilluan nga shoqata jonë. Gjallëria juaj ishte model, por edhe shpirti kritik, antikonformizmi dhe intuita krijuese. Kurrë nuk ndodhi, që të të pyesnin për një zgjidhje regjisuriale dhe të thoje:”… po ja të shohim, po ja kështu apo ja ashtu..”

Përkundrazi, gjithmonë i ndihmove të rinjtë, edhe duke rrezikuar për veten…

Vitet e fundit na u largove, sa në Amerikë e sa në Itali, ku edhe nga sot , je tashmë një ëngjëll… Por komunikimi ynë nuk u ndërpre. Ju lexonit gjithçka timen në faqen e Fb, ju lexonit shkrimet dhe librat e mi, e me një dashuri e korrektesë, më shkruanit aq qartazi, me aq pathos, dashuri dhe respekt… Nuk munde më të vije edhe një herë… Edhe titullin “ Nder i Kombit”, që më në fund ta dhanë, nuk ishe i pranishëm në ceremoni , që ta merrje… Por kombi të ka dashur e vlerësuar, edhe para titullit zyrtar. Të falësh art, nuk është pak. Ju, në mënyrë të hapur, pranuat edhe kritikat që bëhen në kohën e lirisë për filma të ideologjizuar dhe propagandistikë, por ama , me masë dhe me argumente, dhe në të njëjtën kohë, po ju, parashtruat pse një shoqëri me industri filmi, është një shoqëri që mund të zhvillohet. Ju përkrahët dhe filmat pas 1990-s, edhe si bashkëprodhime. psh:”Dasma e Sakos”, një bashkëpunim hungarezo- shqiptar, me një lojë brilante të Ndriçim Xhepës, Agim Qirjaqit, Elvira Diamantit, Xhevdet Ferit, Tinka Kurtit etj…me skenarin e Vath Koreshit regjinë e Vladimir Priftit dhe muzikën e Aleksandër Peçit.

Ju e nisët më 1958 ,me “ Tanën” dhe e latë më 1987 , me “ Botë e padukshme”, pra, pothuaj 30 vjet…

I nderuar kineasti ynë, Kristaq Dhamo…, mbaroi filmi i jetës dhe nisi filmi ëngjëllor…, por arti yt nuk humbet…, sepse ne do t’i shohim sërish “ Qortimet e vjeshtës”, “ Mëngjeset e luftës” apo “ Nga mesi i errësirës”… Kujtesa do t’i çajë brazdat , si edhe ju i hapët në lëmenjtë e kulturës sonë kombëtare…

Në heshtjen tënde frymore, ndez një qiri respekti…

Do na mungosh shumë, por komunikimi do vijojë…

Sa keq që e prisje librin tim, “ Antropologjia e Artit”, por më the se, sa të dilje nga spitali dhe të bëheshe më mirë…

Mirënjohje, Profesori i kinematografisë shqiptare…, i paharruari, Kristaq Dhamo…!

P.Kabo, 14 gusht, 2022

kristaq dhamo

Sondazh

Poll

Insights 14 Gusht 2022, 15:29 Ben Blushi

Soni dhe Salman Ruzhdi, nga India në Paris

Soni SONI DHE SALMAN RUZHDI, NGA INDIA NË PARISPërpara disa muajsh po kërkoja foto të vjetra te bukinistët e Senës në Pa...

Insights 9 Gusht 2022, 16:41 k.m.

Pse vdesim?

Foto ilustruese Disa kandil deti dhe të afërmit e tyre ofrojnë të dhëna tërheqëse nëse pavdekësia ësht&eu...

Insights 8 Gusht 2022, 07:38 d.a.

Serbia nuk e pranon gjakun e Kosovës

Kemil Bekteshi Nga Balkans Aljazeera Edhe pse kanë kaluar dekada nga luftërat e përgjakshme në vendet e ish-Jugosllavisë, narrat...

Privatizimi i ish-klubit ‘Partizani’, dëshmon Qirjazi: MM më kërkoi firmën, bëra ç’ishte e ligjshme

Privatizimi i ish-klubit ‘Partizani’, dëshmon Qirjazi: MM më kërkoi firmën, bëra ç’ishte e ligjshme

Tiranë, bënin kontrabandë me veshje, pije, cigare dhe rroba, 3 të arrestuar në 2 operacione

Me 14 emigrantë në Morinë, arrestohet 19-vjeçari, shpallet në kërkim bashkëpunëtori i tij

Rrumbullaku ngre strukturë për emërimet në polici: Riformatim ekipeve që hetojnë krimin

Me dy kallashnikovë në shtëpi e municion luftarak, arrestohet 31-vjeçari në Dibër

"Porsche", "Maseratti" e 'Mercedes Benz", arrestohet 52-vjeçari që shiste mjetet e vjedhura në BE

Pellusha, rripa e çanta markash kontrabandë, arrestohet pronari i 5 dyqaneve në Tiranë e Durrës

Mandati i Xhaçkës, Bushka: Duam kohë për raportin. Alibeaj: Mos nxirrni sebepe

Dashnor Sula shpërndan "paund" në Kuvend, i lë ca para edhe Ramës tek vendi

Autor i 4 vjedhjeve në banesa dhe biznese, vihet në pranga 35-vjeçari në Tiranë

Aksident me vdekje në Korçë, zetori përplas motorin, dy persona të vdekur

PD kërkon përballje me Nanon:Trego ç’bisedove me Lamin për Martinajn. Naço:S’e lejon sekreti hetimor

“Ekstradoni kriminelët nga Dubai”, Noka shtron kërkesën. Naço: Na jep informacione nëse ke

Noka kërkon llogari për Martinajn, Kuko: Jam këtu për tjetër gjë, Deputeti:Po thërrasim Kulturën pra

Salianji: Ekstradoni kriminelët nga Dubai, këtu kërcet pushka, atje hapet shmapanja. Kuko:I takon MD

Salianji: Në Shqipëri kërcet pushka, në Dubai hapet shampanjë! Krerët e grupeve kriminale të lirë

Ka shkuar mirë? Rama del i qeshur nga "Vila 30", i hedh dorën në qafë Kurtit

E PAPRITUR! Rama zhvillon takim 'kokë më kokë' me Kurtin në Tiranë

'RING'/ Kontrabandë nga Libia në Durrës, sekuestrohen 2275 ton naftë, arrestohen 4 persona

Marrëveshja Shqipëri-Emirate të Bashkuara, Alibeaj: Kush kryen krime është në Dubai

Shqiptarët me gomone drejt Anglisë, Ministria e Brendshme: Nuk është fenomen i panjohur

Noka kërkon 'llogari' për zhdukjen e Martinajn: A ka informacion Qeveria? Thonë e gjeti hasmi

Bushka- Alibeajt: Ti je anatemuar në publik. Deputeti: Po e di, merr masë nëse shkela etikën

Çantën e mbushur me detonatorë e C4, arrestohet sa zbret nga urbani 44-vjeçari në Shijak

'Po u thonë diçka politikës shqiptare'/ Alibeaj: Çunat e Londrës vijnë në Bllok me makina angleze

Shqiptarët drejt Britanisë, Alibeaj: Largohen për të qëndruar në shtëpi bari, sa të rinj janë atje?

'Ligjet'/ Memorandumi Shqipëri-Britani e Madhe për emigracionin, Sula: Pse u miratua me urgjencë?

'Territorialja'/ PS kundërshton propozimin e PD, Balla: I qëndrojmë ndarjes aktuale me 61 Bashki

Balla: Bashkëpuntorët e sigurimit të shtetit sillen sikur nuk u ka hyrë asgjë në këmbë

'Të hetohet Berisha', Balla: Dua përgjigje nga SPAK, PS qëndron ndarjes aktuale të Bashkive

Xhixho përplaset me kryebashkiakun Suli për shkollën "Ibrahim Basha": Pse s'është ndërtuar?

Transportonte 17 emigrantë të paligjshëm, arrestohet 35-vjeçari në Qafë-Botë

Hajdari: Të dalim në protesta, një grup njerëzish me në krye Ramën po uzurpojnë pushtetet

Përkujtimohet Azem Hajdari,djemtë i shkojnë me nuset për dore,Rudina merr të bijën, s'mungon Berisha

Veliaj s'përmbahet përballë gjimnazistëve/ Tregon idenë e tij për një shkollë të mirë: Si hotel

24 vite nga vrasja e Hajdarit/ Berisha: Hyri në histori, për 3 ditë rrëzoi regjimin

Shqiptarët dynden drejt Britanisë, ambasadori: Pasurimi i shpejtë ju çon drejt drogës

Deputetja i kthehet keq ish-zv.kryeministrit: Ahmetaj po deshe ta liroj vendin ta drejtosh

Sulmi ndaj sistemeve/ Salianji dhe Noka kërkesë AKSHI-t: Pse nuk u garantua siguria?

Arsimimi në Shqipëri, Yuri Kim: Faktor kyç, ndikon në përparimin tuaj

'Fëmijët kanë mundësi të punësohen'/ Rama: 11-vjeçarja në Shenavlash mbante shtëpinë me para

Abetarja e unifikuar/ Rama: Maqedonia parimisht dakord, diskutuam me Malin e Zi dhe Serbinë

Dëgjohet muzikë në Kongres, Rama: Jetojnë me ‘radio’ në xhep, njëri më tha është zilja e gruas

Kongresi, Rama: Kërcënimi ndaj gjuhës është i madh, do diskutojmë futjen e saj në çdo nivel arsimi

Rama mbledh Kongresin e Arsimit, Yuri Kim ende përgjumshëm

Dita e parë e shkollës, Rama këshillon të vegjëlit: Bëni qef dhe punë

Shtëpinë e kishte kthyer në “dyqan”, arrestohet i riu në Fier, e spiunuan për "Zastava"

Hakerat e Iranit futen në sistemin e kamerave të kufijve shqiptarë! Publikojnë videon

Sulmi kibernetik, radhë të gjata në doganën e Bllatës

Probleme me sistemin TIMS në Kapshticë, po punohet me regjistra