LIVE UPDATES
Insights

Përballja me stuhinë që po na pret

Ne nuk mund t'i dëshirojmë këto pasiguri ose të shpresojmë që problemet që kanjë pjesë të botës të mos kthehen në të tilla për të tjerat. Ne mund të rivendosim optimizmin vetëm duke njohur peshën dhe natyrën kolektive të kërcënimeve me të cilat përballemi dhe duke u organizuar në mënyrë më efektive për t'i trajtuar ato.

18 Qershor 2022, 17:28 Nga Tharman Shanmugaratnam
Përballja me stuhinë që po na pret
Foto ilustruese

Ne duhet të kapërcejmë ndarjet në rritje dhe të riorganizojmë multilateralizmin për t'i shërbyer në mënyrë më efektive interesave kolektive dhe kombëtare që na cënojnë nisur nga pandemia, lufta në Ukrainë, kërcënimi për sigurinë ushqimore dhe ringjallja e varfërisë globale. Po ashtu dhe valët e të nxehtit, thatësirat dhe ngjarje të tjera ekstreme të motit. Këto nuk janë goditje të rastësishme. Ata nuk janë as një stuhi e përsosur në kuptimin konvencional, një konjukturë e vetme e ngjarjeve të këqija. Përkundrazi, ne përballemi me një bashkim të pasigurive strukturore të qëndrueshme – gjeopolitike, ekonomike dhe ekzistenciale – që përforcojnë secila tjetrën. Ne kemi hyrë në një stuhi të gjatë të përsosur.

Ne nuk mund t'i dëshirojmë këto pasiguri ose të shpresojmë që problemet që kanjë pjesë të botës të mos kthehen në të tilla për të tjerat. Ne mund të rivendosim optimizmin vetëm duke njohur peshën dhe natyrën kolektive të kërcënimeve me të cilat përballemi dhe duke u organizuar në mënyrë më efektive për t'i trajtuar ato.

Së pari, rreziku i përshkallëzimit të konfliktit gjeopolitik është më i madh se sa ka qenë në më shumë se tre dekada. Sistemi i rregullave dhe normave globale që synonin ruajtjen e paqes dhe integritetit territorial të shteteve kombëtare ishte gjithmonë i brishtë. Por pushtimi i paprovokuar i Ukrainës nuk është thjesht një tjetër çarje në sistem. Degëzimet e tij shkojnë përtej çdo tjetër dhe në mënyra që mund të jenë katastrofike.

Së dyti, ne përballemi me perspektivën e stagflacionit, me inflacion më të lartë dhe rritje të ngecur për një periudhë kohore. Ajo që u pa nga shumë njerëz si një "rrezik bishti" i pamundur një vit më parë, tani është një skenar i mundshëm. Bankat qendrore të ekonomive të përparuara kanë një detyrë më komplekse se çdo herë në kujtesën e gjallë dhe shanset e tyre për të zbutur inflacionin duke arritur një ulje të butë në rritjen ekonomike po bëhen më të pakta. Detyra është bërë më e vështirë nga lufta në Ukrainë dhe ndërprerjet që ajo ka sjellë në tregjet e energjisë, ushqimit dhe mallrave të tjera kritike.

Kur shkruhet historia e dekadës, inflacioni në ekonomitë e zhvilluara nuk ka gjasa të shihet si problemi i tij më serioz – sigurisht që nuk krahasohet me implikimet e shqetësimit në botën në zhvillim ose me një rend ndërkombëtar të dobësuar.

Por inflacioni i lartë i zgjatur do të gërryejë seriozisht kapitalin politik të nevojshëm për kombet për t'iu përgjigjur sfidave tona më të mëdha, brenda dhe globalisht, përfshirë krizën klimatike. Mund ta kthejë botën prapa në mënyra që modelet ekonomike nuk mund t'i parashikojnë. Veçanërisht, një kosto në rritje e jetesës do të demoralizojë popullsinë që tani është shumë më e vjetër se sa në vitet 1970, kur ekonomitë e përparuara panë episodin e tyre të fundit të inflacionit të lartë.

Së treti, të përbashkëtat ekzistenciale po përkeqësohen me një ritëm të përshpejtuar. Ndryshimet klimatike, zvogëlimi i biodiversitetit, mungesa e ujit, oqeanet e ndotura, hapësira e jashtme e mbingarkuar në mënyrë të rrezikshme dhe përhapja e sëmundjeve infektive do të përbëjnë kërcënime në rritje për jetën dhe jetesën kudo. Ne duhet t'i trajtojmë këto kërcënime paralelisht, sepse shkenca është e qartë se si ato ndërveprojnë. Ngrohja globale dhe një biosferë e degraduar po çojnë në ndryshime të mëdha në jetën e kafshëve, me patogjenë të panumërt të rinj dhe të rishfaqur që kërcejnë midis specieve dhe në komunitetet njerëzore. Pandemitë e përsëritura tashmë janë futur në sistem. Megjithatë, dy vjet pas COVID-19, bota ende po shkon e verbër drejt e në pandeminë e ardhshme. Shkencëtarët paralajmërojnë se mund të vijë në çdo kohë dhe të jetë edhe më vdekjeprurëse.

Së katërti, një sistem shumëpalësh më efektiv do të kërkojë mirëkuptim të ri strategjik midis kombeve të mëdha, më e rëndësishmja, midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, ndërsa bota po zhvendoset në mënyrë të pakthyeshme drejt multipolaritetit. Ky kuptim i ri duhet të formësohet nga interesat e tyre të përbashkëta gjithëpërfshirëse - në sigurinë klimatike dhe pandemike, paqen dhe shmangien e krizave financiare globale. Do të kërkojë aftësi të konsiderueshme gjeostrategjike, si dhe strategji më aktive për të krijuar vende pune të mira dhe mundësi të gjera në vend, në mënyrë që të rindërtohen themelet e brendshme politike për hapjen ekonomike.

Ne duhet të përditësojmë rregullat e lojës për të siguruar konkurrencë të ndershme dhe zinxhirë furnizimi elastik pa u tërhequr nga një rend i hapur dhe i integruar që është jetik për shkallën e inovacionit, rritjes dhe sigurisë afatgjatë të çdo vendi. COVID-19 po përshpejton lëvizjen e bizneseve drejt zinxhirëve të furnizimit global më të larmishëm, në fakt në dobi të disa ekonomive në zhvillim, por burimet globale mbeten po aq të rëndësishme sot sa ishte para pandemisë. Tregtia midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës mbetet jashtëzakonisht e dobishme për të dyja.

Nuk mund të kemi asnjë iluzion se një rend i integruar global, me ndërlidhjet e tij të thella ekonomike midis kombeve, do të na sigurojë vetë paqen. Por ndërvarësia ekonomike midis fuqive të mëdha, me përjashtim të sektorëve që cenojnë sigurinë kombëtare, do ta bëjë konfliktin shumë më pak të mundshëm sesa në një botë me tregje, teknologji, sisteme pagese ose të dhëna gjithnjë e më të shkëputura.

Ne duhet të jemi më largpamës. Prioriteti ynë kryesor duhet të jetë akomodimi i një bote shumëpolare pa u bërë më i polarizuar. Një botë më e polarizuar dhe e fragmentuar përfundimisht do të dobësojë të gjitha kombet, duke përfshirë edhe më të mëdhenjtë, dhe do ta bëjë të vështirë nëse jo të pamundur përmbushjen e interesave që ndan i gjithë njerëzimi: në një botë të sigurt, të qëndrueshme dhe të begatë, gjithëpërfshirëse dhe të barabartë për të gjithë./IMF

kriza ne bote ekonomia e botes

Sondazh

Poll

Insights 16 Qershor 2022, 17:01 Dom Gjergj Meta

Krimi dhe qyteti

Dom Gjergj Meta Atentatet e shpeshta që po ndodhin këtyre ditëve, me pasojë vdekjen e personave, që sipas policisë dhe mediev...

“Më hodhe në ujë”, policia e gjobiti dhe i bllokoi skafin, momenti kur efektivët rrisin shpejtësinë

“Më hodhe në ujë”, policia e gjobiti dhe i bllokoi skafin, momenti kur efektivët rrisin shpejtësinë

Fluksi në pikat e kalimit kufitar, reagon Policia: Rreth 90 mijë shtetas hynë në vend gjatë 24 orëve

MEGAAKSIONI! Policia operacion antidrogë në Shkodër, Lezhë, Kukës, Krujë, Gjirokastër dhe Dibër

Kakavijë/ Radhë kilometrike për të hyrë në Shqipëri

'O Like, dua t'ja fus njërit, ndihmoje vëllain'/ Gjergj Luca përfshihet në përplasjen PS-PL

Kakavijë/ Radhë kilometrike për të hyrë në Shqipëri, shkak mungesa e sporteleve në palën greke

Aksidentohet traileri me grurë, drithi derdhet në “Tiranë-Durrës”

Meta paralajmëroi qeveri teknike, Berisha zbulon çfarë do ndodhë: Duhen referendumet

Zgjedhjet lokale, Berisha: Do kemi siglën tonë, Rama e ka humbur pak, e di ai se...

Breshëri dhe stuhia bllokuan rrugët e Tiranës, zonat më problematike

Stuhi në Tiranë, shi i rrëmbyer, nis edhe breshëri

"Lustracioni" i Ramës, Berisha: Ai e ankimoi në GJK në 2008, u rrëzua në mënyrë të padrejtë

Stuhi në Tiranë, shi i rrëmbyer, nis edhe breshëri

Në zgjedhjet lokale me61 kandidatë apo do ndahen zonat me Partinë e Lirisë? Ja si përgjigjet Berisha

Aksi Qukës-Qafe Pllocë, Berisha: Ka kaluar çdo afat kohor

DËSHTOI PLANI! Tentoi të arratisej në Greqi, arrestohet autori i vrasjes së Luan Hushit

Sekuestrohen 3 mina me telekomandë në Korçë, vihet në pranga 35-vjeçari nga Lezha

E frikshme në Vlorë, burri gjuan me kallash në prani të fëmijëve pas sherrit me gruan

U plagos për disa ullinj, vdes 55-vjeçari tek Trauma, nuk i mbijetoi dot plumbave

Policia aksion në call Centre

Zjarr në Berat, rrufeja godet shtyllën e tensionit, banorët mbeten pa energji elektrike

I këputi varësen nga qafa qytetares në Golem, arrestohet gjysmë i zhveshur 30-vjeçari

Zjarr në qendren e përpunimit të plehrave në Gjirokastër, policia nuk lejon gazetarët: Mos filmoni

Bllokimi i mjeteve lundruese pas tragjedisë në Himarë, protestë para Policisë së Shtetit

Inceneratorët, PL paraqet fakte të reja: Qeveria ka lënë peng në banka pronat publike

Banda e “skifterëve” i vë armën në kokë 23-vjeçarit për t’i grabitur paratë dhe biçikletën

Zjarr në“Malin e Bardhë”,banorët nisin aksionin para zjarrfikësve,shuajnë flakët me mjete rrethanore

Digjen pyjet në Mat! Aktivizohet një tjetër vatër zjarri, në Ulëz dhe Baz

Rreth 1 ton drogë në tre skafe, ja SKEMA që përdorën trafikantët për të 'mashtruar' radarët

Megaoperacioni antidrogë në Vlorë, policia jep detaje: U kap në ujërat italiane, kapëm 992kg kanabis

Turizmi në Shqipëri, Berisha konferencë urgjente: Kam 2 propozime, fokus tek transporti

E RËNDË! Përplasen dy makina pranë Kallmetit, 7 të plagosur, mes tyre dhe fëmijë

Tragjedia e Himarës, Policia aksion në bregdet, në 'shënjestër' dhjetëra 'Jet ski', gomone dhe skafe

Përfshihet nga flakët “Golfi” tek “Zogu i Zi”, shkak problemet teknike

Kulla e vrojtimit bosh...në Potam mungon roja bregdetare, pushuesit në mëshirë të fatit

Dita e tretë e protestave në Vlorë/ Pronarët e skafeve dhe gomoneve: Na lini të lundrojmë

8 kg kanabis, në makinë iu gjet edhe një kallashnikov! Arrestohen 3 të rinj në Tropojë

Bllokohen dy turistë gjermanë në Tropojë, përfundojnë në spital

Aktivizohet një vatër zjarri në Sarandë, digjet ullishtja

Sali Berisha: Ilir Meta është opozitar i vërtetë, do të bashkërendojmë aksionin

Çuçi pranon shoqatën e velierave: E kam krijuar me miq pasionantë, s'kam biznes

Bosh plazhi i Livadhit në Himarë, sezoni i verës dështim në Shqipëri

PARALAJMËRIMI/ Berisha-Ramës: Bëj ç’të duash, e ke kohën e numëruar!

Afera e Portit të Durrësit/ Berisha: Mos bini pre, mos blini apartamente

Tragjedia në Himarë/ Berisha: Janë zhdukur kamerat që kanë filmuar skenën e aksidentit

Meta: Do vendosë sovrani, do shikoni pastaj politikanët do bëjnë më si të fortë?

Meta i bën premtimin Ramës: Do përfundosh nën këmbët e popullit të lirisë!

Meta i del në krah Berishës: PD është një dhe vetëm një, koha e përgjumjes ka mbaruar

Begaj s'ka reaguar për tragjedinë e Himarës/ Meta: Nuk është etike ta komentoj, Çuçi të ketë turp

Ilir Meta: Iniciative ligjore në Kuvend për të garantuar indeksimin e pagave