LIVE UPDATES
Insights

Përballja me stuhinë që po na pret

Ne nuk mund t'i dëshirojmë këto pasiguri ose të shpresojmë që problemet që kanjë pjesë të botës të mos kthehen në të tilla për të tjerat. Ne mund të rivendosim optimizmin vetëm duke njohur peshën dhe natyrën kolektive të kërcënimeve me të cilat përballemi dhe duke u organizuar në mënyrë më efektive për t'i trajtuar ato.

18 Qershor 2022, 17:28 Nga Tharman Shanmugaratnam
Përballja me stuhinë që po na pret
Foto ilustruese

Ne duhet të kapërcejmë ndarjet në rritje dhe të riorganizojmë multilateralizmin për t'i shërbyer në mënyrë më efektive interesave kolektive dhe kombëtare që na cënojnë nisur nga pandemia, lufta në Ukrainë, kërcënimi për sigurinë ushqimore dhe ringjallja e varfërisë globale. Po ashtu dhe valët e të nxehtit, thatësirat dhe ngjarje të tjera ekstreme të motit. Këto nuk janë goditje të rastësishme. Ata nuk janë as një stuhi e përsosur në kuptimin konvencional, një konjukturë e vetme e ngjarjeve të këqija. Përkundrazi, ne përballemi me një bashkim të pasigurive strukturore të qëndrueshme – gjeopolitike, ekonomike dhe ekzistenciale – që përforcojnë secila tjetrën. Ne kemi hyrë në një stuhi të gjatë të përsosur.

Ne nuk mund t'i dëshirojmë këto pasiguri ose të shpresojmë që problemet që kanjë pjesë të botës të mos kthehen në të tilla për të tjerat. Ne mund të rivendosim optimizmin vetëm duke njohur peshën dhe natyrën kolektive të kërcënimeve me të cilat përballemi dhe duke u organizuar në mënyrë më efektive për t'i trajtuar ato.

Së pari, rreziku i përshkallëzimit të konfliktit gjeopolitik është më i madh se sa ka qenë në më shumë se tre dekada. Sistemi i rregullave dhe normave globale që synonin ruajtjen e paqes dhe integritetit territorial të shteteve kombëtare ishte gjithmonë i brishtë. Por pushtimi i paprovokuar i Ukrainës nuk është thjesht një tjetër çarje në sistem. Degëzimet e tij shkojnë përtej çdo tjetër dhe në mënyra që mund të jenë katastrofike.

Së dyti, ne përballemi me perspektivën e stagflacionit, me inflacion më të lartë dhe rritje të ngecur për një periudhë kohore. Ajo që u pa nga shumë njerëz si një "rrezik bishti" i pamundur një vit më parë, tani është një skenar i mundshëm. Bankat qendrore të ekonomive të përparuara kanë një detyrë më komplekse se çdo herë në kujtesën e gjallë dhe shanset e tyre për të zbutur inflacionin duke arritur një ulje të butë në rritjen ekonomike po bëhen më të pakta. Detyra është bërë më e vështirë nga lufta në Ukrainë dhe ndërprerjet që ajo ka sjellë në tregjet e energjisë, ushqimit dhe mallrave të tjera kritike.

Kur shkruhet historia e dekadës, inflacioni në ekonomitë e zhvilluara nuk ka gjasa të shihet si problemi i tij më serioz – sigurisht që nuk krahasohet me implikimet e shqetësimit në botën në zhvillim ose me një rend ndërkombëtar të dobësuar.

Por inflacioni i lartë i zgjatur do të gërryejë seriozisht kapitalin politik të nevojshëm për kombet për t'iu përgjigjur sfidave tona më të mëdha, brenda dhe globalisht, përfshirë krizën klimatike. Mund ta kthejë botën prapa në mënyra që modelet ekonomike nuk mund t'i parashikojnë. Veçanërisht, një kosto në rritje e jetesës do të demoralizojë popullsinë që tani është shumë më e vjetër se sa në vitet 1970, kur ekonomitë e përparuara panë episodin e tyre të fundit të inflacionit të lartë.

Së treti, të përbashkëtat ekzistenciale po përkeqësohen me një ritëm të përshpejtuar. Ndryshimet klimatike, zvogëlimi i biodiversitetit, mungesa e ujit, oqeanet e ndotura, hapësira e jashtme e mbingarkuar në mënyrë të rrezikshme dhe përhapja e sëmundjeve infektive do të përbëjnë kërcënime në rritje për jetën dhe jetesën kudo. Ne duhet t'i trajtojmë këto kërcënime paralelisht, sepse shkenca është e qartë se si ato ndërveprojnë. Ngrohja globale dhe një biosferë e degraduar po çojnë në ndryshime të mëdha në jetën e kafshëve, me patogjenë të panumërt të rinj dhe të rishfaqur që kërcejnë midis specieve dhe në komunitetet njerëzore. Pandemitë e përsëritura tashmë janë futur në sistem. Megjithatë, dy vjet pas COVID-19, bota ende po shkon e verbër drejt e në pandeminë e ardhshme. Shkencëtarët paralajmërojnë se mund të vijë në çdo kohë dhe të jetë edhe më vdekjeprurëse.

Së katërti, një sistem shumëpalësh më efektiv do të kërkojë mirëkuptim të ri strategjik midis kombeve të mëdha, më e rëndësishmja, midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, ndërsa bota po zhvendoset në mënyrë të pakthyeshme drejt multipolaritetit. Ky kuptim i ri duhet të formësohet nga interesat e tyre të përbashkëta gjithëpërfshirëse - në sigurinë klimatike dhe pandemike, paqen dhe shmangien e krizave financiare globale. Do të kërkojë aftësi të konsiderueshme gjeostrategjike, si dhe strategji më aktive për të krijuar vende pune të mira dhe mundësi të gjera në vend, në mënyrë që të rindërtohen themelet e brendshme politike për hapjen ekonomike.

Ne duhet të përditësojmë rregullat e lojës për të siguruar konkurrencë të ndershme dhe zinxhirë furnizimi elastik pa u tërhequr nga një rend i hapur dhe i integruar që është jetik për shkallën e inovacionit, rritjes dhe sigurisë afatgjatë të çdo vendi. COVID-19 po përshpejton lëvizjen e bizneseve drejt zinxhirëve të furnizimit global më të larmishëm, në fakt në dobi të disa ekonomive në zhvillim, por burimet globale mbeten po aq të rëndësishme sot sa ishte para pandemisë. Tregtia midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës mbetet jashtëzakonisht e dobishme për të dyja.

Nuk mund të kemi asnjë iluzion se një rend i integruar global, me ndërlidhjet e tij të thella ekonomike midis kombeve, do të na sigurojë vetë paqen. Por ndërvarësia ekonomike midis fuqive të mëdha, me përjashtim të sektorëve që cenojnë sigurinë kombëtare, do ta bëjë konfliktin shumë më pak të mundshëm sesa në një botë me tregje, teknologji, sisteme pagese ose të dhëna gjithnjë e më të shkëputura.

Ne duhet të jemi më largpamës. Prioriteti ynë kryesor duhet të jetë akomodimi i një bote shumëpolare pa u bërë më i polarizuar. Një botë më e polarizuar dhe e fragmentuar përfundimisht do të dobësojë të gjitha kombet, duke përfshirë edhe më të mëdhenjtë, dhe do ta bëjë të vështirë nëse jo të pamundur përmbushjen e interesave që ndan i gjithë njerëzimi: në një botë të sigurt, të qëndrueshme dhe të begatë, gjithëpërfshirëse dhe të barabartë për të gjithë./IMF

kriza ne bote ekonomia e botes

Sondazh

Poll
Insights 16 Qershor 2022, 17:01 Dom Gjergj Meta

Krimi dhe qyteti

Dom Gjergj Meta Atentatet e shpeshta që po ndodhin këtyre ditëve, me pasojë vdekjen e personave, që sipas policisë dhe mediev...

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje

"Studentët të ndërrojnë qeverinë"/ I riu thirrje të forta nga protesta: Mos u largoni nga Shqipëria

Protestuesit nuk i tremb as shiu, thirrje të forta nga Kryeministria: Revolucion!

“I preve në besë banorët e Rrjollit dhe Thethit”/ Protestuesi thirrje Ramës: Malet i nxore në shitje

PAMJE PREKËSE/ Vogëlushja mes lotësh mesazh Ramës: Pelikanin kaçurrel do ta sjellim në Surrel

Qytetarët njëzëri para Kryeministrisë: Rama në burg, Berisha në Burg

Banorja e Rrjollit: Mos bini pre e provokimeve! Këtu do rrimë deri sa Rama të japë dorëheqjen

Protesta kundër projektit të Zvërnecit/ Protestesit mesazh Ivanka Trump: Mbaj duart larg Nartës

Tensionohet situata në protestë, policia nuk kursen qytetarët hedh ujë me piper me presion

Protesta për Zvërnecin, përplasje mes qytetarëve dhe policisë

Përplasjt mes qytetarëve dhe policisë në protestë, çahet kordoni

PAMJE nga tubimi i i katërt kundër projektit në Zvërnec #dosja #protesta #zvernec

Protestë në Durrës kundër projektit në Zvërnec, qytetarët mblidhen para Bashkisë

Berisha: Shteti duhej të ishte garanti në Zvërnec.Ndërtimet të bëhen në përputhje me standardet e BE

Berisha: Aeroporti i Vlorës kurrë nuk mund të ndërtohej aty

Zvërneci,Berisha:Ne mbështesim plotësisht investimin e huaj.Sazani nuk është një investim i thjeshtë

Berisha në grupin parlamentar: Pas Kuvendit Kombëtar hyjmë në një etapë të re

Berisha: Meta është një i burgosur politik, Rama po vazhdon me besnikëri rrugën e babait të vet

Burgun apo dorëheqje? Rama kapet me gazetarin: Nuk meriton përgjigje

Protestuesit kërkojnë dorëheqjen, Rama: Film i vjetër, përfaqësoj të paktën 800 mijë shqiptarë

Protesta për Zvërnecin, Rama: SPAK po mban të ngrira fondet pa i lënë të kalojë te shitësi

Rama: Të rreshtohesh me PS, do të thotë të mbështesësh Shqipërinë drejt BE

Rama: Jemi këtu për të ndërtuar Shqipërinë e së ardhmes

Rama: Bëmë ligjin për hapjen e dosjeve të komunizmit, partia jonë u përball me të keqen në opozitë

"Kryeministri gënjeu"/ Gazetarja thirrje qytetarëve: Ai që të vjedh sot, do e bëjë dhe nesër

35-vjetori i PS në Tiranë/ Rama: Arsyeja e fitores së PS është aftësia për t’u hapur!

Mbyllet protesta për Zvërnecin #dosja #protesta #zverneci

Protesta për Zvërnecin/ Qytetarja: Ne nuk e lëshojmë sheshin pa u heq gardhi në Zvërnec dhe Rrjoll

Qytetarja: Kërkojmë anulimin e ligjit për zonat e mbrojtura, nuk ka negociata

"Anulo projektin"/ Me pankarta në duar, të rinjtë 'pushtojnë' kryeministrinë: Jep dorëheqjen

"Janë provokime"/ Çfarë po ndodh para ambienteve të Kryeministrisë?

Protestuesit i përgjigjen kryeministrit Rama: Jep dorëheqje nuk ka dialog!

Qytetarët zbresin sërish në shesh, protestojnë kundër projektit në Zvërnec

Ermonela Jaho mbështet protestën për Zvërnecin, shpërndan pamjet në rrjetet sociale

Skandali me ADS/ Berisha: U ngrit pa vendim qeverie, Rama krijoi një monstër për të vjedhur

"Populli flet në ditën e zgjedhjeve"/ Kryeministri: Thirrjet 'O Rama të QR' nuk funksionojnë me mua

Projekti për Zvërnecin/ Rama për hetimet e SPAK: Investimi nuk ndalon sa kohë unë jam këtu!

Antonio Costa: Zgjerimi një domosdoshmëri gjeostrategjike për Europën

Antonio Costa: Zgjerimi një domosdoshmëri gjeostrategjike për Europën

Mesazhi i Antonio Costës: Përshpejtoni luftën kundër krimit dhe korrupsionit në vend

Grabitet me armë një bankë e nivelit të dytë në Tiranë